8/08/2016
8/07/2016
đủ chưa, rượu? nhớ nhà văn Dương Nghiễm Mậu
Hồ Đình Nghiêm
8/5/2016
(LTS: Nhà văn Hồ Đình Nghiêm có hai người chị lớn, Tuyết Nhung, lập gia đình với họa sĩ Đinh Cường; và Tuyết Trang, lập gia đình với nhà văn Dương Nghiễm Mậu. Cả hai người anh rể tài hoa của anh đã ra đi năm nay – họa sĩ Đinh Cường ngày 8 tháng Giêng năm 2016, và nhà văn Dương Nghiễm Mậu ngày 2 tháng 8 năm 2016.)
*Xin bạn đọc bấm vào tựa Rượu Chưa Đủ
https://tranhoaithux.wordpress.com/2016/08/04/duong-nghiem-mau-va-truyen-ngan-dau-tien-ruou-chua-du/
để đọc truyện ngắn đầu tiên của nhà văn Dương Nghiễm Mậu – một truyện mà theo nhà văn Mai Thảo đã suýt bị một tờ báo bạn bỏ vào sọt rác nếu ông đã không mang về đăng trên tờ Sáng Tạo. Chân thành cảm ơn nhà văn Trần Hoài Thư đã đăng truyện trên blog Thư Quán Bản Thảo.
Trước tiên, mình xin cám ơn các anh chị, các bạn gần xa trong ngoài đã san lòng hỏi thăm và chia sẻ khi hay tin buồn vụt đến. Hẳn nhiên các bạn cũng hiểu ra cái tựa trên là đảo ngữ từ nhan truyện đầu tay của nhà văn Dương Nghiễm Mậu. Một truyện ngắn đại diện rõ cho hai chữ số phận. Số phận nó mang thoạt đầu là một hạt ngọc như cách cảm nhận của nhà văn Mai Thảo. Người mà lạ kỳ thay, thời gian mình ngồi gần ông, nghe ông kể chuyện về kinh nghiệm sáng tác nhiều gấp ngàn lần so với người anh rể tài hoa Dương Nghiễm Mậu. Các bạn hiểu cho, anh Nghiễm sống ở Sài Gòn còn mình mãi loay hoay với Huế, với chân đi tù túng giữa các con đường tối, bé nhỏ. Khoảng cách địa lý, cuộc sống mới, những lon gạo, một cái vé xe đò chạy suốt và một cái giấy phép đi đường. Tất thảy, chẳng hàm hồ để ví von: Nặng tợ ngàn cân. Tinh bằng hữu, tình huynh đệ, tình anh em vào thời điểm đó đã có người ví: Xem nhẹ tựa lông hồng. Hoặc nói như Thâm Tâm: “Em thà như hơi rượu cay”.
Mình “chung tình” với Huế, mà có lẽ cả anh Đinh Cường cũng rứa. Hoạ sĩ Đinh Cường, vừa là anh rể vừa là người thầy dạy môn hình hoạ và sơn dầu thời mình học ở trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Huế. Dạo ấy có bài hát “sến” vẳng ra từ các quán cà phê: “Nếu là hoạ sĩ anh sẽ vẽ em…” Giấc mơ làm hoạ sĩ của mình e cũng đạt tới tầm cỡ mong được vẽ EM. Mình chẳng rõ sinh hoạt các bạn học ở Luật khoa, Văn khoa hoặc các phân khoa khác như thế nào, riêng ở Mỹ Thuật môn hình hoạ được dành vào buổi sáng, vẽ người mẫu bắt đầu từ thứ hai và kết trúc ở trưa thứ sáu. Mỗi tuần một “trả bài”. Giáo sư chỉ định một người trong lớp đứng ra sắp bản vẽ của anh em dựng đặt ở vách, theo mỹ quan của anh ta bài làm nào đẹp đẽ nhất thì sắp hàng từ trái qua phải cứ thế mà vụng xấu lần. Thầy giáo sẽ thẩm định lại, dời đổi vị trí đồng thời cho biết lý do, nặng phần kỹ thuật: Về bố cục, dựng hình khối, cơ thể học, định luật viễn cận, ánh sáng và bóng tối, màu sắc và đường nét, cách tấp màu chồng lên, vân vân và vân vân. Thầy Đinh Cường “chí công vô tư” vẫn thường sắp bài làm của mình lùi sâu ở hạng mục cuối lớp. Đôi khi EM nào hay, muốn vẽ cho ra em chẳng phải chuyện đùa! Kể chuyện này ra để nhằm nói rõ, mình vẽ rất yếu và hai anh em hằng đêm thường vào cà phê Chiêu nằm gần đồn Mang Cá ngồi trầm tư, chẳng mấy khi mang chuyện vẽ vời ra nhắn nhe, nặng nhẹ. Một thứ “tình trong như đã, mặt ngoài còn e”? Trước sau và mãi mãi, tình mình đối với anh Đinh Cường sâu đậm hơn cả tình anh em cùng máu mủ cật ruột. Đinh và Hồ, vốn đã có trước một gắn bó sắc son.
Mình luôn nghi ngờ câu phát biểu của danh hoạ Leonardo Da Vinci, tổ sư môn anatomie: “Trò kém là người không vượt nổi thầy mình”. Huấn thị của ông rõ là một sự trúc đẩy mà thành công hay không… hạ hồi phân giải. Ở mặt văn học nghệ thuật, xưa nay hiếm. Chạy bắt cái bóng thầy đã bở hơi tai, sức nghỉn đâu anh theo lưng thầy, ba chân bốn cẳng vắt giò lên cổ cũng không đủ hoả hầu để vượt qua. Phương chi lãnh vực sáng tác người ta đề ra câu châm ngôn: Bạn phải nổ lực tìm ra cho riêng bạn một lối đi. Addison Parks nói: “Hãy giữ gìn tiếng nói riêng của mình, chúng ta hơn nhau ở chỗ đó”. Tóm gọn những rắc rối mà kẻ làm nghệ thuật muốn thử nghiệm, chẳng có câu nào hay hơn Nguyễn Du: “Chơi hoa đã dễ mấy người biết hoa”.
Mùa hè năm 1979, tình cờ mình lạc bước vào “vườn hoa”. Mình vượt biển sang Hong Kong, sóng gió chưa phai nhạt trên thân thế một đứa “boat people” thì đại diện một cơ quan thiện nguyện của Hội Hồng Thập Tự có sự trợ giúp của Liên Hiệp Quốc đi vào trại tị nạn phỏng vấn. Họ biết mình tốt nghiệp Mỹ Thuật và kéo về làm cho tuần báo Hope, minh hoạ phụ bản cũng như lay-out sao cho diện mạo tờ báo trông sáng láng đôi phần. Hope in ba mặt chữ khác biệt: Anh, Hoa, mà Việt ngữ chiếm gần nửa số trang. Báo phát không, xem như món ăn tinh thần cho những kẻ xa nhà cuồng chân sau những hàng rào mắt cáo ngóng đợi một lên đường đến đệ tam quốc gia tự do. Bốn tháng ngồi trong toà soạn có gắn máy lạnh và chung đụng cùng 3 thành viên đến từ Anh quốc giàu lòng hảo tâm, mình nghiệm ra giá trị thực dụng của chữ viết nặng hơn nhiều so với những bức ký hoạ. Một bài thơ nhớ nhà, một đoản văn kể lại bao sóng gió vùi dập hẳn nó thiết thực hơn ngàn lần mấy tấm minh hoạ nhỏ bé bằng mực Tàu kia. “Em hội hoạ” từ tốn bỏ mình đi, hay đúng hơn mình đang nặng lòng riêng mang trao không ngần ngại cho “nàng thơ”, cho một tâm tình cần phải bộc lộ. Trường hợp này, chữ viết nó có cái uy của nó. Rồi dần dà, sẵn trớn, mình gửi những truyện ngắn (viết tay trên một mặt giấy) đi ta bà thế giới, định được một tên gọi: “Người viết mới sau 1975”.
Nhà văn hoạ sĩ Võ Đình, giọng Huế trầm ấm: “Anh hiểu, khi mô em nghe ra lòng cựa quậy hối thúc rồi hẳn vẽ”. Võ Đình, người anh kết nghĩa với Đinh Cường, người dịch truyện ngắn “Ngày Đốn Cây Vú Sữa” của Dương Nghiễm Mậu sang tiếng Anh, in trong War & Exile, PEN East Coast xuất bản năm 1989. Người từ Maryland về Sài Gòn thăm Dương Nghiễm Mậu mà phút chia tay mãi hoài bịn rịn chẳng đành rời ra ở cuối năm 1988. Anh viết thư kể lại diễn biến “cái sự chẳng hiểu kia” để không quên chú thích: “Về mặt tư tưởng, về niềm khao khát sống, kể cả thái độ chống đối cuộc đời thì văn Dương Nghiễm Mậu phải đứng hàng đầu”.
Ông Đỗ Văn, phát ngôn viên trong ban Việt ngữ của đài BBC đặt trụ sở ở London có tìm nhặt một truyện ngắn của mình dùng để đọc và phát thanh vào hôm 26 tháng 3 năm 1989 (Cẩn trọng với công việc, ông chu đáo dọ tìm ra địa chỉ mình trú ở Montréal để gửi qua bưu điện cuốn băng cassette thu âm, xem là quà kỷ niệm ngàn trùng). Đôi ba năm sau, ông Bùi Bảo Trúc (nói giọng Bắc Hà Nội di cư giống Đỗ Văn) làm ở đài VOA trụ sở đặt ở Washington DC cũng dành 10 phút phỏng vấn mình liên quan đến việc “đội ngũ anh được xem như là cây cầu nối tiếp giòng văn học trước 1975 cho tới hải ngoại”. Cái giọng ấp úng “của thằng nhà quê” (chữ của Mai Thảo) phát sóng vô tình đến tai tác giả “Quê Người”, anh Dương Nghiễm Mậu cũng từng đón nghe cái truyện của thằng em lưu lạc phát thanh trên đài BBC. (Ngày xưa nó đâu có biết gì). Anh viết thư sang, trang perlure mỏng, mẫu tự trên bàn máy chữ gõ thủng giấy, bỏ dấu tay, nhiều đoạn bôi xoá: “…Có một điều, được biết là em có sáng tác và đó là điều để anh viết thư cho em, câu hỏi đặt ra là tại sao em không viết thẳng bằng tiếng Pháp, Anh? Phương Đông vẫn còn giấu ở đó bao điều lạ mà người phương Tây vẫn muốn được nhìn thấy. Dĩ nhiên bước đầu mình phải ra công học hỏi. Hãy coi đó như một sinh hoạt đi, một sinh hoạt tốt. Để có cái gì đó giữ cho mình một đời sống, việc theo đuổi một công việc sẽ giúp cho mình sống có nghĩa, sinh thú hơn những người khác trong mưu hồ khẩu thấp kém của họ, nó phân biệt mình với sự tầm thường nhàm chán, em có thấy vậy không? Trong đời sống chữ KHÔNG có lẽ là khó nói nhất, chẳng phải ai cũng có thể nói được…”
Lời tâm tình, sự khuyên bảo kia đã đặt sai đối tượng. Hoàn cảnh này chữ Không e dễ nói nhất. Mình có trả lời thư, đại ý: Anh ôi, tiếng Việt em chưa gom đủ một bồ huống hồ tiếng Tây tiếng u. Trong toà soạn những tạp chí văn học chốn đây họ có nguyên ban phụ trách việc lựa bài, toàn Master of Arts. Sẵn lòng bỏ công ngồi đãi trấu. Em lượng sức mình gạo chẳng thể thành cơm. Chuyện chỉ ngang đó, cả hai không nhắc tới cái mệnh đề “Lập thân tối hạ thị văn chương” một lần nào nữa cả. Ai đó hỏi mình: Có được hai người anh rể nổi tiếng, vậy bạn học được gì ở họ? Nay cả hai anh đều mất, mình xin thú nhận: Trước mắt, dễ thấy nhất là mình học hội hoạ, sau đó chuyển món bỏ cọ xuống nắm bút lên, đổi sang viết văn. Và khẳng định ngay, mình là đứa học trò kém cỏi trong cả hai bộ môn, là thứ cây tầm gửi leo bám nương nhờ vào dáng vẻ bề thế của hai người anh rể. Anh Dương Nghiễm Mậu có tính cách gần như một nhà mô phạm, nghiêm khắc, sống thu hẹp, ít giao tiếp bạn bè, chẳng thích bông lơn, ngại tỏ bày. Thu tóm những quan sát để qua văn viết trải đặc kín những sự việc, giàu hình tượng và lắm ẩn dụ. Trái ngược như hai mặt một đồng tiền, phía kia là anh Đinh Cường, xuề xoà dễ thân cận, tâm lành, rộng rãi với tha nhân, cái rộng rãi đâm ra dễ bị lợi dụng. Chẳng nghi kỵ một ai, đi đúng với điều mà Trịnh Công Sơn từng thổ lộ: Hồn nhiên rồi sẽ bình minh.
Gia đình mình sống ở Huế, nhà đông con, toàn cả nam chỉ riêng có hai o con gái. Một Huế cổ kính nhiều thành kiến, nhiều soi mói, nhiều “bình luận viên”, nhưng lành thay, Ba Mạ mình rất dân chủ, rất “lắng nghe tâm tư và nguyện vọng” của con. Vì thế chẳng thấy mảy may trở ngại khi trao hai o con gái vào tay hai chàng một Nam một Bắc hành nghề “văn nghệ sĩ”. Mạ mình thương người chị đầu trong khi Ba mình yêu rất mực cô em. Song thân quy thiên đã lâu, nếu còn tại thế biết thằng con út học đòi vẽ tranh viết truyện hẳn ông bà cũng chỉ cười xoà “niệm tình tha thứ”.
Chị Ngọc Trang có làm đôi ba bài thơ hồi học đệ nhị trường Đồng Khánh, chính thức có thơ đăng trên báo Văn thời thư ký toà soạn là ông Trần Phong Giao chủ trương đón nhận những cây viết trẻ ngoài miền Trung. Thơ để tên thật ban đầu, sau mang bút hiệu Miên Thảo (không phải ông Nguyễn Miên Thảo). Lên đệ nhất ban C, chị có viết bài tiểu luận nghĩ về tác phẩm Gia Tài Người Mẹ. Chị cũng đặc biệt yêu Đêm Tóc Rối và Tuổi Nước Độc. Có trao đổi ý kiến với tác giả những hôm nhà văn Dương Nghiễm Mậu ra Huế, được anh Đinh Cường dẫn về nhà thăm. Duyên khởi mối tình hai người hình thành từ “biến cố văn học” đó. Mình đồ vậy. Cuối cùng là cái đám cưới tổ chức ở Đà Nẵng vào năm 1971.
Năm 2006, ở Sài Gòn người làm sơn mài đi bộ thong dong trên lề đường, bất ngờ có chiếc xe gắn máy leo lên tông không khoan nhượng làm gãy xương cổ chân. Phải giải phẫu, phải bó bột nhưng trong đường truyền của sóng điện thoại viễn liên vẫn nghe tiếng cười đầy khí thế của người biết chế ngự nghịch cảnh từ Việt Nam truyền gửi qua. Mười năm sau, mình bị băng tuyết lạnh lẽo vô tình xô ngã làm gãy xương chậu, vào nhà thương ê ẩm nằm cứng thây và mơ hồ nghe ra tiếng cười hôm nọ của nhà văn Dương Nghiễm Mậu. Tiếng cười nếu muốn thông dịch ra: Chuyện nhỏ! Sáu tháng sau hoạn nạn, mình chống gậy đi xiêu lạc để nghe tin buồn xô tới: Anh Nghiễm mất rồi Nghiêm ơi! Vỏn vẹn có bấy nhiêu. Bởi dài dòng là điều chẳng cần thiết, chỉ nhiêu đó cũng đủ bôi xoá, nhận chìm tất thảy. Mãi mãi không còn tìm đâu ra một giọng cười quen thuộc. Cũng như tự nghìn trùng cổng xe lửa số 6, nhà thờ 3 chuông đã vuột trôi trong ký ức của thằng em út (không biết thổi sáo) lưu lạc.
Chưa tròn năm, mình mất luôn cả hai ông anh rể tài hoa. Chợt rùng mình, sao thời gian này mình cứ phải siêng viết về những “niềm đau nhức của khoảng trống”. Này anh, này chị, này bạn, nay bè lần lượt bỏ đi. Lau sậy bên sông run thân theo con nước chảy xiết. Anh Dương Nghiễm Mậu thích giòng chữ của Nguyễn Trãi: “Nước chảy dễ gì trôi bóng núi”.
Mình xin đóng lại chút tâm tình ngang đây. Một lần nữa, cám ơn các anh chị quan hoài và han hỏi tới mình. Mình cũng thích Nguyễn Trãi:
Tam thập dư niên trần thế mộng,
Sổ thanh đề điểu hoán sơ hồi.
Hồ Đình Nghiêm
Montréal, 5 tháng 8 năm 2016.
8/5/2016
(LTS: Nhà văn Hồ Đình Nghiêm có hai người chị lớn, Tuyết Nhung, lập gia đình với họa sĩ Đinh Cường; và Tuyết Trang, lập gia đình với nhà văn Dương Nghiễm Mậu. Cả hai người anh rể tài hoa của anh đã ra đi năm nay – họa sĩ Đinh Cường ngày 8 tháng Giêng năm 2016, và nhà văn Dương Nghiễm Mậu ngày 2 tháng 8 năm 2016.)
*Xin bạn đọc bấm vào tựa Rượu Chưa Đủ
https://tranhoaithux.wordpress.com/2016/08/04/duong-nghiem-mau-va-truyen-ngan-dau-tien-ruou-chua-du/
để đọc truyện ngắn đầu tiên của nhà văn Dương Nghiễm Mậu – một truyện mà theo nhà văn Mai Thảo đã suýt bị một tờ báo bạn bỏ vào sọt rác nếu ông đã không mang về đăng trên tờ Sáng Tạo. Chân thành cảm ơn nhà văn Trần Hoài Thư đã đăng truyện trên blog Thư Quán Bản Thảo.
Trước tiên, mình xin cám ơn các anh chị, các bạn gần xa trong ngoài đã san lòng hỏi thăm và chia sẻ khi hay tin buồn vụt đến. Hẳn nhiên các bạn cũng hiểu ra cái tựa trên là đảo ngữ từ nhan truyện đầu tay của nhà văn Dương Nghiễm Mậu. Một truyện ngắn đại diện rõ cho hai chữ số phận. Số phận nó mang thoạt đầu là một hạt ngọc như cách cảm nhận của nhà văn Mai Thảo. Người mà lạ kỳ thay, thời gian mình ngồi gần ông, nghe ông kể chuyện về kinh nghiệm sáng tác nhiều gấp ngàn lần so với người anh rể tài hoa Dương Nghiễm Mậu. Các bạn hiểu cho, anh Nghiễm sống ở Sài Gòn còn mình mãi loay hoay với Huế, với chân đi tù túng giữa các con đường tối, bé nhỏ. Khoảng cách địa lý, cuộc sống mới, những lon gạo, một cái vé xe đò chạy suốt và một cái giấy phép đi đường. Tất thảy, chẳng hàm hồ để ví von: Nặng tợ ngàn cân. Tinh bằng hữu, tình huynh đệ, tình anh em vào thời điểm đó đã có người ví: Xem nhẹ tựa lông hồng. Hoặc nói như Thâm Tâm: “Em thà như hơi rượu cay”.
Mình “chung tình” với Huế, mà có lẽ cả anh Đinh Cường cũng rứa. Hoạ sĩ Đinh Cường, vừa là anh rể vừa là người thầy dạy môn hình hoạ và sơn dầu thời mình học ở trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Huế. Dạo ấy có bài hát “sến” vẳng ra từ các quán cà phê: “Nếu là hoạ sĩ anh sẽ vẽ em…” Giấc mơ làm hoạ sĩ của mình e cũng đạt tới tầm cỡ mong được vẽ EM. Mình chẳng rõ sinh hoạt các bạn học ở Luật khoa, Văn khoa hoặc các phân khoa khác như thế nào, riêng ở Mỹ Thuật môn hình hoạ được dành vào buổi sáng, vẽ người mẫu bắt đầu từ thứ hai và kết trúc ở trưa thứ sáu. Mỗi tuần một “trả bài”. Giáo sư chỉ định một người trong lớp đứng ra sắp bản vẽ của anh em dựng đặt ở vách, theo mỹ quan của anh ta bài làm nào đẹp đẽ nhất thì sắp hàng từ trái qua phải cứ thế mà vụng xấu lần. Thầy giáo sẽ thẩm định lại, dời đổi vị trí đồng thời cho biết lý do, nặng phần kỹ thuật: Về bố cục, dựng hình khối, cơ thể học, định luật viễn cận, ánh sáng và bóng tối, màu sắc và đường nét, cách tấp màu chồng lên, vân vân và vân vân. Thầy Đinh Cường “chí công vô tư” vẫn thường sắp bài làm của mình lùi sâu ở hạng mục cuối lớp. Đôi khi EM nào hay, muốn vẽ cho ra em chẳng phải chuyện đùa! Kể chuyện này ra để nhằm nói rõ, mình vẽ rất yếu và hai anh em hằng đêm thường vào cà phê Chiêu nằm gần đồn Mang Cá ngồi trầm tư, chẳng mấy khi mang chuyện vẽ vời ra nhắn nhe, nặng nhẹ. Một thứ “tình trong như đã, mặt ngoài còn e”? Trước sau và mãi mãi, tình mình đối với anh Đinh Cường sâu đậm hơn cả tình anh em cùng máu mủ cật ruột. Đinh và Hồ, vốn đã có trước một gắn bó sắc son.
Mình luôn nghi ngờ câu phát biểu của danh hoạ Leonardo Da Vinci, tổ sư môn anatomie: “Trò kém là người không vượt nổi thầy mình”. Huấn thị của ông rõ là một sự trúc đẩy mà thành công hay không… hạ hồi phân giải. Ở mặt văn học nghệ thuật, xưa nay hiếm. Chạy bắt cái bóng thầy đã bở hơi tai, sức nghỉn đâu anh theo lưng thầy, ba chân bốn cẳng vắt giò lên cổ cũng không đủ hoả hầu để vượt qua. Phương chi lãnh vực sáng tác người ta đề ra câu châm ngôn: Bạn phải nổ lực tìm ra cho riêng bạn một lối đi. Addison Parks nói: “Hãy giữ gìn tiếng nói riêng của mình, chúng ta hơn nhau ở chỗ đó”. Tóm gọn những rắc rối mà kẻ làm nghệ thuật muốn thử nghiệm, chẳng có câu nào hay hơn Nguyễn Du: “Chơi hoa đã dễ mấy người biết hoa”.
Mùa hè năm 1979, tình cờ mình lạc bước vào “vườn hoa”. Mình vượt biển sang Hong Kong, sóng gió chưa phai nhạt trên thân thế một đứa “boat people” thì đại diện một cơ quan thiện nguyện của Hội Hồng Thập Tự có sự trợ giúp của Liên Hiệp Quốc đi vào trại tị nạn phỏng vấn. Họ biết mình tốt nghiệp Mỹ Thuật và kéo về làm cho tuần báo Hope, minh hoạ phụ bản cũng như lay-out sao cho diện mạo tờ báo trông sáng láng đôi phần. Hope in ba mặt chữ khác biệt: Anh, Hoa, mà Việt ngữ chiếm gần nửa số trang. Báo phát không, xem như món ăn tinh thần cho những kẻ xa nhà cuồng chân sau những hàng rào mắt cáo ngóng đợi một lên đường đến đệ tam quốc gia tự do. Bốn tháng ngồi trong toà soạn có gắn máy lạnh và chung đụng cùng 3 thành viên đến từ Anh quốc giàu lòng hảo tâm, mình nghiệm ra giá trị thực dụng của chữ viết nặng hơn nhiều so với những bức ký hoạ. Một bài thơ nhớ nhà, một đoản văn kể lại bao sóng gió vùi dập hẳn nó thiết thực hơn ngàn lần mấy tấm minh hoạ nhỏ bé bằng mực Tàu kia. “Em hội hoạ” từ tốn bỏ mình đi, hay đúng hơn mình đang nặng lòng riêng mang trao không ngần ngại cho “nàng thơ”, cho một tâm tình cần phải bộc lộ. Trường hợp này, chữ viết nó có cái uy của nó. Rồi dần dà, sẵn trớn, mình gửi những truyện ngắn (viết tay trên một mặt giấy) đi ta bà thế giới, định được một tên gọi: “Người viết mới sau 1975”.
Nhà văn hoạ sĩ Võ Đình, giọng Huế trầm ấm: “Anh hiểu, khi mô em nghe ra lòng cựa quậy hối thúc rồi hẳn vẽ”. Võ Đình, người anh kết nghĩa với Đinh Cường, người dịch truyện ngắn “Ngày Đốn Cây Vú Sữa” của Dương Nghiễm Mậu sang tiếng Anh, in trong War & Exile, PEN East Coast xuất bản năm 1989. Người từ Maryland về Sài Gòn thăm Dương Nghiễm Mậu mà phút chia tay mãi hoài bịn rịn chẳng đành rời ra ở cuối năm 1988. Anh viết thư kể lại diễn biến “cái sự chẳng hiểu kia” để không quên chú thích: “Về mặt tư tưởng, về niềm khao khát sống, kể cả thái độ chống đối cuộc đời thì văn Dương Nghiễm Mậu phải đứng hàng đầu”.
Ông Đỗ Văn, phát ngôn viên trong ban Việt ngữ của đài BBC đặt trụ sở ở London có tìm nhặt một truyện ngắn của mình dùng để đọc và phát thanh vào hôm 26 tháng 3 năm 1989 (Cẩn trọng với công việc, ông chu đáo dọ tìm ra địa chỉ mình trú ở Montréal để gửi qua bưu điện cuốn băng cassette thu âm, xem là quà kỷ niệm ngàn trùng). Đôi ba năm sau, ông Bùi Bảo Trúc (nói giọng Bắc Hà Nội di cư giống Đỗ Văn) làm ở đài VOA trụ sở đặt ở Washington DC cũng dành 10 phút phỏng vấn mình liên quan đến việc “đội ngũ anh được xem như là cây cầu nối tiếp giòng văn học trước 1975 cho tới hải ngoại”. Cái giọng ấp úng “của thằng nhà quê” (chữ của Mai Thảo) phát sóng vô tình đến tai tác giả “Quê Người”, anh Dương Nghiễm Mậu cũng từng đón nghe cái truyện của thằng em lưu lạc phát thanh trên đài BBC. (Ngày xưa nó đâu có biết gì). Anh viết thư sang, trang perlure mỏng, mẫu tự trên bàn máy chữ gõ thủng giấy, bỏ dấu tay, nhiều đoạn bôi xoá: “…Có một điều, được biết là em có sáng tác và đó là điều để anh viết thư cho em, câu hỏi đặt ra là tại sao em không viết thẳng bằng tiếng Pháp, Anh? Phương Đông vẫn còn giấu ở đó bao điều lạ mà người phương Tây vẫn muốn được nhìn thấy. Dĩ nhiên bước đầu mình phải ra công học hỏi. Hãy coi đó như một sinh hoạt đi, một sinh hoạt tốt. Để có cái gì đó giữ cho mình một đời sống, việc theo đuổi một công việc sẽ giúp cho mình sống có nghĩa, sinh thú hơn những người khác trong mưu hồ khẩu thấp kém của họ, nó phân biệt mình với sự tầm thường nhàm chán, em có thấy vậy không? Trong đời sống chữ KHÔNG có lẽ là khó nói nhất, chẳng phải ai cũng có thể nói được…”
Lời tâm tình, sự khuyên bảo kia đã đặt sai đối tượng. Hoàn cảnh này chữ Không e dễ nói nhất. Mình có trả lời thư, đại ý: Anh ôi, tiếng Việt em chưa gom đủ một bồ huống hồ tiếng Tây tiếng u. Trong toà soạn những tạp chí văn học chốn đây họ có nguyên ban phụ trách việc lựa bài, toàn Master of Arts. Sẵn lòng bỏ công ngồi đãi trấu. Em lượng sức mình gạo chẳng thể thành cơm. Chuyện chỉ ngang đó, cả hai không nhắc tới cái mệnh đề “Lập thân tối hạ thị văn chương” một lần nào nữa cả. Ai đó hỏi mình: Có được hai người anh rể nổi tiếng, vậy bạn học được gì ở họ? Nay cả hai anh đều mất, mình xin thú nhận: Trước mắt, dễ thấy nhất là mình học hội hoạ, sau đó chuyển món bỏ cọ xuống nắm bút lên, đổi sang viết văn. Và khẳng định ngay, mình là đứa học trò kém cỏi trong cả hai bộ môn, là thứ cây tầm gửi leo bám nương nhờ vào dáng vẻ bề thế của hai người anh rể. Anh Dương Nghiễm Mậu có tính cách gần như một nhà mô phạm, nghiêm khắc, sống thu hẹp, ít giao tiếp bạn bè, chẳng thích bông lơn, ngại tỏ bày. Thu tóm những quan sát để qua văn viết trải đặc kín những sự việc, giàu hình tượng và lắm ẩn dụ. Trái ngược như hai mặt một đồng tiền, phía kia là anh Đinh Cường, xuề xoà dễ thân cận, tâm lành, rộng rãi với tha nhân, cái rộng rãi đâm ra dễ bị lợi dụng. Chẳng nghi kỵ một ai, đi đúng với điều mà Trịnh Công Sơn từng thổ lộ: Hồn nhiên rồi sẽ bình minh.
Gia đình mình sống ở Huế, nhà đông con, toàn cả nam chỉ riêng có hai o con gái. Một Huế cổ kính nhiều thành kiến, nhiều soi mói, nhiều “bình luận viên”, nhưng lành thay, Ba Mạ mình rất dân chủ, rất “lắng nghe tâm tư và nguyện vọng” của con. Vì thế chẳng thấy mảy may trở ngại khi trao hai o con gái vào tay hai chàng một Nam một Bắc hành nghề “văn nghệ sĩ”. Mạ mình thương người chị đầu trong khi Ba mình yêu rất mực cô em. Song thân quy thiên đã lâu, nếu còn tại thế biết thằng con út học đòi vẽ tranh viết truyện hẳn ông bà cũng chỉ cười xoà “niệm tình tha thứ”.
Chị Ngọc Trang có làm đôi ba bài thơ hồi học đệ nhị trường Đồng Khánh, chính thức có thơ đăng trên báo Văn thời thư ký toà soạn là ông Trần Phong Giao chủ trương đón nhận những cây viết trẻ ngoài miền Trung. Thơ để tên thật ban đầu, sau mang bút hiệu Miên Thảo (không phải ông Nguyễn Miên Thảo). Lên đệ nhất ban C, chị có viết bài tiểu luận nghĩ về tác phẩm Gia Tài Người Mẹ. Chị cũng đặc biệt yêu Đêm Tóc Rối và Tuổi Nước Độc. Có trao đổi ý kiến với tác giả những hôm nhà văn Dương Nghiễm Mậu ra Huế, được anh Đinh Cường dẫn về nhà thăm. Duyên khởi mối tình hai người hình thành từ “biến cố văn học” đó. Mình đồ vậy. Cuối cùng là cái đám cưới tổ chức ở Đà Nẵng vào năm 1971.
Năm 2006, ở Sài Gòn người làm sơn mài đi bộ thong dong trên lề đường, bất ngờ có chiếc xe gắn máy leo lên tông không khoan nhượng làm gãy xương cổ chân. Phải giải phẫu, phải bó bột nhưng trong đường truyền của sóng điện thoại viễn liên vẫn nghe tiếng cười đầy khí thế của người biết chế ngự nghịch cảnh từ Việt Nam truyền gửi qua. Mười năm sau, mình bị băng tuyết lạnh lẽo vô tình xô ngã làm gãy xương chậu, vào nhà thương ê ẩm nằm cứng thây và mơ hồ nghe ra tiếng cười hôm nọ của nhà văn Dương Nghiễm Mậu. Tiếng cười nếu muốn thông dịch ra: Chuyện nhỏ! Sáu tháng sau hoạn nạn, mình chống gậy đi xiêu lạc để nghe tin buồn xô tới: Anh Nghiễm mất rồi Nghiêm ơi! Vỏn vẹn có bấy nhiêu. Bởi dài dòng là điều chẳng cần thiết, chỉ nhiêu đó cũng đủ bôi xoá, nhận chìm tất thảy. Mãi mãi không còn tìm đâu ra một giọng cười quen thuộc. Cũng như tự nghìn trùng cổng xe lửa số 6, nhà thờ 3 chuông đã vuột trôi trong ký ức của thằng em út (không biết thổi sáo) lưu lạc.
Chưa tròn năm, mình mất luôn cả hai ông anh rể tài hoa. Chợt rùng mình, sao thời gian này mình cứ phải siêng viết về những “niềm đau nhức của khoảng trống”. Này anh, này chị, này bạn, nay bè lần lượt bỏ đi. Lau sậy bên sông run thân theo con nước chảy xiết. Anh Dương Nghiễm Mậu thích giòng chữ của Nguyễn Trãi: “Nước chảy dễ gì trôi bóng núi”.
Mình xin đóng lại chút tâm tình ngang đây. Một lần nữa, cám ơn các anh chị quan hoài và han hỏi tới mình. Mình cũng thích Nguyễn Trãi:
Tam thập dư niên trần thế mộng,
Sổ thanh đề điểu hoán sơ hồi.
Hồ Đình Nghiêm
Montréal, 5 tháng 8 năm 2016.
Phải đi mới giữ được sự hiện hữu của con đường
Vũ Đông Hà
Liệu tôi có thể đem câu nói của Nhà văn Elie Wiesel, người đoạt giải Nobel Hòa Bình năm 1986 - “Tôi thề sẽ không bao giờ im tiếng ngày nào mà bất kỳ ở đâu con người còn bị đau khổ và đày đọa. Chúng ta phải nhập cuộc. Thái độ bàng quan chỉ có lợi cho kẻ đàn áp. Im lặng là khuyến khích kẻ áp bức” để kêu gọi dân tôi nhập cuộc?
Liệu tôi có thể mượn Martin Luther King “Trong thế giới này, chúng ta xót xa không chỉ vì lời nói và hành động của những kẻ xấu, mà còn vì sự im lặng đáng sợ của cả những người tốt” để xóa bỏ được thái độ dùng dằng, lưỡng lự của người bạn giáo sư đại học khi thấy rằng mỗi lên tiếng bày tỏ lòng yêu nước có thể phải trả giá bằng những nắm đấm và bị đảng cho mất dạy?
Liệu tôi có thể đem nhà văn của Trại Súc Vật George Orwell ra để nói với người thân “trong thời đại của sự lừa dối phổ quát, nói lên sự thật trở thành một hành động cách mạng”, khi mà những ánh mắt ghẻ lạnh, những cái đầu quay đi của đại đa số dân tôi đã dành cho những-sự-thật-được-giương-lên giữa đường phố?
Bao năm qua, đã bao nhiêu lần chúng ta phải đối diện với ánh mắt vô cảm của thế nhân, đã lặng lẽ ôm vào đêm nỗi niềm cô đơn của chính mình? Đã bao lần mỗi chúng ta chỉ còn muốn bám lấy cái-phao-hy-vọng-cá-nhân để bỏ lại sau lưng dòng sông nuôi dưỡng chúng ta hơn 4000 năm? Oan khiên nào đã trói chúng ta vào định mệnh của đất nước? Điều gì đã níu chặt ta lạ lùng dai dẳng? Tại sao chúng ta vẫn miệt mài đi tiếp con đường này? Mùi rơm, hương đất, cơn mưa, câu hò của Mẹ đã thúc giục ta gắn bó với mảnh đất này, hay dòng chảy 4000 năm nào đó vẫn còn luân lưu trong huyết quản mỗi người?
*
758 năm trước. Mười vạn hùng binh Mông Cổ vượt Lạng Sơn, tràn về Thăng Long. Thượng hoàng Trần Thánh Tông triệu tập bô lão, lấy quyết định của lòng dân nên hòa hay chiến. Hưng Đạo Vương gióng lên lời Hịch Tướng Sĩ nguyện phơi thân ngoài nội cỏ, da ngựa bọc thây. Phạm Ngũ Lão ngồi đan sọt nghĩ binh thư, âu lo vận nước. Trần Quốc Toản đem khí phách thêu vào ngọn cờ phá cường địch báo hoàng ân.
758 năm trước. Diên Hồng. Bình Than. Tây Kết. Hàm Tử. Chương Dương. Vườn không nhà trống. Tiếng đập cùng nhịp điệu của những con tim Đại Việt, vua cũng như thần, thần cũng cũng như dân, làm nên con sóng Bạch Đằng.
758 năm sau. Không nghe tiếng vó ngựa giày xéo. Không thấy những nhát gươm vung lên để đầu rơi lăn lóc. Không có những xóm ngùn ngụt khói lửa trong tiếng hò reo man rợ Nguyên Mông. Không có xác nghĩa quân da ngựa bọc thây. Chỉ xác cá la liệt phơi kín bờ. Chỉ biển Đông vắng lặng bóng ngư dân. Chỉ bùn đỏ rình rập tràn lan núi rừng. Chỉ những đạo quân lạ nghênh ngang cầm Mao tệ náo loạn khắp phố phường. Và những quan thiên triều phương Bắc ra vào Ba Đình như vào hố xí công cộng ở Bắc Kinh.
758 năm sau. Chỉ có tiếng rú của những chiếc xe dream thay cho vó ngựa. Phố phường ám khói thế cho xóm làng binh lửa. Mười vạn hùng binh nhường bước cho cả triệu món hàng ào ạt băng qua cửa khẩu. Thăng Long chỉ còn lại những chiếc lưng còng khom xuống từ ngai vàng hướng về phương Bắc: nên hòa hay bại. Bô lão Diên Hồng được trám chỗ bằng những cái đầu gật ở Hoàng Văn Thụ. Những hình xâm Sát Thát giờ chỉ còn là một chữ S bị cắt dọc hình hài: $.
758 năm sau. Triều đình 19 thái thú con hoang, 200 tướng sĩ lợn, 3.6 triệu xe pháo cẩu say sưa ca bài đời đời biết ơn quân xâm lược, nghìn năm bảo tồn gia sản kẻ xâm lăng, ngày đêm tụng câu thần chú hèn với giặc ác với dân để được còn đảng còn mình.
758 năm sau. 90 triệu cái đầu nhìn xuống đất. 90 triệu vong linh bị ngộ độc từ tinh thần đến thể xác mà vẫn lom khom thấy bóng rất anh hùng. 90 triệu đôi chân không biết bước. 90 triệu bàn tay bỏ phiếu theo lệnh triều đình để cái loa phường vang vang bài ca làm-chủ-đất-nước. Để du đãng đóng vai chánh án. Để đạo tặc mặc áo thầy tu. Để việt gian giảng bài ái quốc. Để kẻ cướp cầm quyền.
*
Tự do bị cướp mất sẽ có ngày lấy lại, Nhân quyền bị bức tử có lúc cũng hồi sinh. Dân chủ bị bóp nghẹt rồi có lúc phục hồi. Nhân bản bị chà đạp cũng sẽ một ngày vươn vai đứng thẳng. Trí tuệ bị thui chột ắt có ngày nở hoa. Tất cả nằm trong tầm tay và ý chí tranh đấu của đại khối dân tộc đối với thiểu số độc tài cùng dòng máu.
Nhưng mất nước thì biết bao giờ mới lấy lại? Dân nào sẽ làm chủ cho một quốc gia đã mất? Nhân quyền nào dành cho kẻ không quê hương? Tự do nào đến với những người đã bị cướp đi căn cước của mình?
Vấn nạn của đất nước ngày hôm nay là tình trạng mỗi con người chỉ lo sợ mất miếng ăn, manh áo, công ăn việc làm hơn là âu lo giang sơn tổ quốc mất đi một vùng biên giới mịt mù, một vùng biển xa xăm. Điều bất hạnh cho một dân tộc sẽ xảy đến nếu tầm nhìn của đại khối chỉ là sự hài lòng với những nhỏ nhoi riêng tư có được mà không biết rằng cuộc đời mình đã bị tước đoạt muôn vàn thứ và coi những mất mát chung không phải là thiệt hại của riêng mình; không nhận thức rằng sự mất mát chung của dân tộc sẽ tiếp tục dẫn đến mất mát cho từng cá nhân, từng gia đình.
Muốn lấy lại những gì đã mất thì phải biết những gì đã mất, đang mất và sẽ mất. Đất nước không chỉ mất đi mấy trăm kí lô mét vuông lãnh thổ, mấy nghìn kí lô mét vuông lãnh hải, hàng triệu cá tôm. Đất nước đang đứng trước hiểm họa hoàn toàn mất đi độc lập chính trị, tự chủ kinh tế. Nguy hiểm hơn, Dân tộc đang đứng trước biên giới tử sinh khi đại khối người dân đang đánh mất tinh thần phản kháng oai hùng của tiền nhân, chỉ còn lại những con người sống với niềm tự hào dân tộc hão, với tình trạng giống như những con cóc bị bỏ trong nồi nước đun sôi từ từ nhưng vẫn vô tư cho là cuộc đời mình đang ấm áp.
Muốn lấy lại những gì đã mất thì phải lấy lại quyền làm chủ vận mệnh của chính mình và của đất nước cho mọi người dân. Đất sẽ tiếp tục bị xâm lăng, khai thác, tàn phá; biển sẽ tiếp tục bị tranh giành, thao túng, cướp đoạt, môi trường và con người sẽ bị đầu độc cho đến khi kiệt quệ, trở thành xác không hồn nếu nhà Việt Nam vẫn còn bị một thiểu số cộng sản dành quyền làm chủ, độc tôn quyết định vận mạng tổ quốc, nhưng sẵn sàng dâng hiến gia sản tổ tiên để củng cố địa vị cá nhân và guồng máy thống trị.
Muốn lấy lại những gì đã mất thì phải biết rõ cái gì cần phải cho nó biến mất. Đó chính là đảng cộng sản Việt Nam. Chúng đã hết thời! Chúng thối nát! Chúng phải ra đi!
Nhưng chúng sẽ chẳng bao giờ tự ra đi nếu chúng ta không tranh đấu để chấm dứt sự hiện hữu của chúng. Mọi nỗ lực tranh đấu chống ngoại xâm đều vô vọng khi tập đoàn nắm trong tay vận mạng của dân tộc là một lũ chư hầu. Đã không có được bản hùng ca Bạch Đằng Giang nếu vua nhà Trần không là Trần Thái Tông mà là Trần Ích Tắc. Đã không có được một Đống Đa kiêu hãnh nếu Lê Chiêu Thống bám trụ ngai vàng. Và chắc chắn sẽ mất nước nếu Nguyễn Phú Trọng ngày ngày quỳ gối ở Ba Đình cúi đầu hướng về phương Bắc.
Vì thế: Chúng ta phải biết “sự im lặng đáng sợ của cả những người tốt.”
Vì thế: Chúng ta phải biết “trong thời đại của sự lừa dối phổ quát, nói lên sự thật trở thành một hành động cách mạng.”
Vì thế: “Chúng ta phải nhập cuộc. Thái độ bàng quan chỉ có lợi cho kẻ đàn áp. Im lặng là khuyến khích kẻ áp bức.”
Bạn hỡi hãy nhập cuộc. Hãy quẳng đi nỗi cô đơn và hãy nhìn vào con đường trước mặt bằng hồn nhiên như tuổi ấu thơ, như những bạn bè nhỏ bé người Thượng ngày xưa đi chân trần phăng phăng trên lối mòn nhẳn bóng, ngoằn ngoèo vốn đã hiện hữu từ tiền kiếp để nuôi sống nhiều thế hệ gánh gùi từ buôn làng về phố thị đổi chác. Hãy bình minh như những đôi chân nhỏ bé đã làm lùi bước cỏ hoang và gai góc trên lối mòn đó. Hãy thanh thản như những bước đi để góp phần nuôi dưỡng sự tồn tại của con đường sinh tử nghìn năm.
Ngày hôm nay, những bước chân của anh em mình và bao người âm thầm khác cũng đang tiếp tục đi trên con đường phục hưng của tổ tiên từ tiền kiếp. Máu đổ, mồ hôi rơi, mệt nhoài, thở dốc nhưng vẫn luôn biết rằng phải đi mới rút dần khoảng cách, phải đi mới có thêm người nhập cuộc, phải đi mới giữ được sự hiện hữu của con đường. Nếu có lúc, mỗi chúng ta ngồi thừ người trước mịt mùng và cảm thấy cuộc đời tuyệt vọng như lũng sâu thì hãy coi đó như một buổi tối ngồi ở quán trọ ven đường, chờ nhìn cơn mưa giông buồn thảm ngoài hiên nhưng vẫn biết rằng mưa hoài rồi sẽ dứt. Chúng ta sẽ lại lên đường, bỏ lại quán nhỏ sau lưng và trời sẽ hừng sáng theo bước chân của người bạn bên cạnh đi về phía trước.
Liệu tôi có thể mượn Martin Luther King “Trong thế giới này, chúng ta xót xa không chỉ vì lời nói và hành động của những kẻ xấu, mà còn vì sự im lặng đáng sợ của cả những người tốt” để xóa bỏ được thái độ dùng dằng, lưỡng lự của người bạn giáo sư đại học khi thấy rằng mỗi lên tiếng bày tỏ lòng yêu nước có thể phải trả giá bằng những nắm đấm và bị đảng cho mất dạy?
Liệu tôi có thể đem nhà văn của Trại Súc Vật George Orwell ra để nói với người thân “trong thời đại của sự lừa dối phổ quát, nói lên sự thật trở thành một hành động cách mạng”, khi mà những ánh mắt ghẻ lạnh, những cái đầu quay đi của đại đa số dân tôi đã dành cho những-sự-thật-được-giương-lên giữa đường phố?
Bao năm qua, đã bao nhiêu lần chúng ta phải đối diện với ánh mắt vô cảm của thế nhân, đã lặng lẽ ôm vào đêm nỗi niềm cô đơn của chính mình? Đã bao lần mỗi chúng ta chỉ còn muốn bám lấy cái-phao-hy-vọng-cá-nhân để bỏ lại sau lưng dòng sông nuôi dưỡng chúng ta hơn 4000 năm? Oan khiên nào đã trói chúng ta vào định mệnh của đất nước? Điều gì đã níu chặt ta lạ lùng dai dẳng? Tại sao chúng ta vẫn miệt mài đi tiếp con đường này? Mùi rơm, hương đất, cơn mưa, câu hò của Mẹ đã thúc giục ta gắn bó với mảnh đất này, hay dòng chảy 4000 năm nào đó vẫn còn luân lưu trong huyết quản mỗi người?
*
758 năm trước. Mười vạn hùng binh Mông Cổ vượt Lạng Sơn, tràn về Thăng Long. Thượng hoàng Trần Thánh Tông triệu tập bô lão, lấy quyết định của lòng dân nên hòa hay chiến. Hưng Đạo Vương gióng lên lời Hịch Tướng Sĩ nguyện phơi thân ngoài nội cỏ, da ngựa bọc thây. Phạm Ngũ Lão ngồi đan sọt nghĩ binh thư, âu lo vận nước. Trần Quốc Toản đem khí phách thêu vào ngọn cờ phá cường địch báo hoàng ân.
758 năm trước. Diên Hồng. Bình Than. Tây Kết. Hàm Tử. Chương Dương. Vườn không nhà trống. Tiếng đập cùng nhịp điệu của những con tim Đại Việt, vua cũng như thần, thần cũng cũng như dân, làm nên con sóng Bạch Đằng.
758 năm sau. Không nghe tiếng vó ngựa giày xéo. Không thấy những nhát gươm vung lên để đầu rơi lăn lóc. Không có những xóm ngùn ngụt khói lửa trong tiếng hò reo man rợ Nguyên Mông. Không có xác nghĩa quân da ngựa bọc thây. Chỉ xác cá la liệt phơi kín bờ. Chỉ biển Đông vắng lặng bóng ngư dân. Chỉ bùn đỏ rình rập tràn lan núi rừng. Chỉ những đạo quân lạ nghênh ngang cầm Mao tệ náo loạn khắp phố phường. Và những quan thiên triều phương Bắc ra vào Ba Đình như vào hố xí công cộng ở Bắc Kinh.
758 năm sau. Chỉ có tiếng rú của những chiếc xe dream thay cho vó ngựa. Phố phường ám khói thế cho xóm làng binh lửa. Mười vạn hùng binh nhường bước cho cả triệu món hàng ào ạt băng qua cửa khẩu. Thăng Long chỉ còn lại những chiếc lưng còng khom xuống từ ngai vàng hướng về phương Bắc: nên hòa hay bại. Bô lão Diên Hồng được trám chỗ bằng những cái đầu gật ở Hoàng Văn Thụ. Những hình xâm Sát Thát giờ chỉ còn là một chữ S bị cắt dọc hình hài: $.
758 năm sau. Triều đình 19 thái thú con hoang, 200 tướng sĩ lợn, 3.6 triệu xe pháo cẩu say sưa ca bài đời đời biết ơn quân xâm lược, nghìn năm bảo tồn gia sản kẻ xâm lăng, ngày đêm tụng câu thần chú hèn với giặc ác với dân để được còn đảng còn mình.
758 năm sau. 90 triệu cái đầu nhìn xuống đất. 90 triệu vong linh bị ngộ độc từ tinh thần đến thể xác mà vẫn lom khom thấy bóng rất anh hùng. 90 triệu đôi chân không biết bước. 90 triệu bàn tay bỏ phiếu theo lệnh triều đình để cái loa phường vang vang bài ca làm-chủ-đất-nước. Để du đãng đóng vai chánh án. Để đạo tặc mặc áo thầy tu. Để việt gian giảng bài ái quốc. Để kẻ cướp cầm quyền.
*
Tự do bị cướp mất sẽ có ngày lấy lại, Nhân quyền bị bức tử có lúc cũng hồi sinh. Dân chủ bị bóp nghẹt rồi có lúc phục hồi. Nhân bản bị chà đạp cũng sẽ một ngày vươn vai đứng thẳng. Trí tuệ bị thui chột ắt có ngày nở hoa. Tất cả nằm trong tầm tay và ý chí tranh đấu của đại khối dân tộc đối với thiểu số độc tài cùng dòng máu.
Nhưng mất nước thì biết bao giờ mới lấy lại? Dân nào sẽ làm chủ cho một quốc gia đã mất? Nhân quyền nào dành cho kẻ không quê hương? Tự do nào đến với những người đã bị cướp đi căn cước của mình?
Vấn nạn của đất nước ngày hôm nay là tình trạng mỗi con người chỉ lo sợ mất miếng ăn, manh áo, công ăn việc làm hơn là âu lo giang sơn tổ quốc mất đi một vùng biên giới mịt mù, một vùng biển xa xăm. Điều bất hạnh cho một dân tộc sẽ xảy đến nếu tầm nhìn của đại khối chỉ là sự hài lòng với những nhỏ nhoi riêng tư có được mà không biết rằng cuộc đời mình đã bị tước đoạt muôn vàn thứ và coi những mất mát chung không phải là thiệt hại của riêng mình; không nhận thức rằng sự mất mát chung của dân tộc sẽ tiếp tục dẫn đến mất mát cho từng cá nhân, từng gia đình.
Muốn lấy lại những gì đã mất thì phải biết những gì đã mất, đang mất và sẽ mất. Đất nước không chỉ mất đi mấy trăm kí lô mét vuông lãnh thổ, mấy nghìn kí lô mét vuông lãnh hải, hàng triệu cá tôm. Đất nước đang đứng trước hiểm họa hoàn toàn mất đi độc lập chính trị, tự chủ kinh tế. Nguy hiểm hơn, Dân tộc đang đứng trước biên giới tử sinh khi đại khối người dân đang đánh mất tinh thần phản kháng oai hùng của tiền nhân, chỉ còn lại những con người sống với niềm tự hào dân tộc hão, với tình trạng giống như những con cóc bị bỏ trong nồi nước đun sôi từ từ nhưng vẫn vô tư cho là cuộc đời mình đang ấm áp.
Muốn lấy lại những gì đã mất thì phải lấy lại quyền làm chủ vận mệnh của chính mình và của đất nước cho mọi người dân. Đất sẽ tiếp tục bị xâm lăng, khai thác, tàn phá; biển sẽ tiếp tục bị tranh giành, thao túng, cướp đoạt, môi trường và con người sẽ bị đầu độc cho đến khi kiệt quệ, trở thành xác không hồn nếu nhà Việt Nam vẫn còn bị một thiểu số cộng sản dành quyền làm chủ, độc tôn quyết định vận mạng tổ quốc, nhưng sẵn sàng dâng hiến gia sản tổ tiên để củng cố địa vị cá nhân và guồng máy thống trị.
Muốn lấy lại những gì đã mất thì phải biết rõ cái gì cần phải cho nó biến mất. Đó chính là đảng cộng sản Việt Nam. Chúng đã hết thời! Chúng thối nát! Chúng phải ra đi!
Nhưng chúng sẽ chẳng bao giờ tự ra đi nếu chúng ta không tranh đấu để chấm dứt sự hiện hữu của chúng. Mọi nỗ lực tranh đấu chống ngoại xâm đều vô vọng khi tập đoàn nắm trong tay vận mạng của dân tộc là một lũ chư hầu. Đã không có được bản hùng ca Bạch Đằng Giang nếu vua nhà Trần không là Trần Thái Tông mà là Trần Ích Tắc. Đã không có được một Đống Đa kiêu hãnh nếu Lê Chiêu Thống bám trụ ngai vàng. Và chắc chắn sẽ mất nước nếu Nguyễn Phú Trọng ngày ngày quỳ gối ở Ba Đình cúi đầu hướng về phương Bắc.
Vì thế: Chúng ta phải biết “sự im lặng đáng sợ của cả những người tốt.”
Vì thế: Chúng ta phải biết “trong thời đại của sự lừa dối phổ quát, nói lên sự thật trở thành một hành động cách mạng.”
Vì thế: “Chúng ta phải nhập cuộc. Thái độ bàng quan chỉ có lợi cho kẻ đàn áp. Im lặng là khuyến khích kẻ áp bức.”
Bạn hỡi hãy nhập cuộc. Hãy quẳng đi nỗi cô đơn và hãy nhìn vào con đường trước mặt bằng hồn nhiên như tuổi ấu thơ, như những bạn bè nhỏ bé người Thượng ngày xưa đi chân trần phăng phăng trên lối mòn nhẳn bóng, ngoằn ngoèo vốn đã hiện hữu từ tiền kiếp để nuôi sống nhiều thế hệ gánh gùi từ buôn làng về phố thị đổi chác. Hãy bình minh như những đôi chân nhỏ bé đã làm lùi bước cỏ hoang và gai góc trên lối mòn đó. Hãy thanh thản như những bước đi để góp phần nuôi dưỡng sự tồn tại của con đường sinh tử nghìn năm.
Ngày hôm nay, những bước chân của anh em mình và bao người âm thầm khác cũng đang tiếp tục đi trên con đường phục hưng của tổ tiên từ tiền kiếp. Máu đổ, mồ hôi rơi, mệt nhoài, thở dốc nhưng vẫn luôn biết rằng phải đi mới rút dần khoảng cách, phải đi mới có thêm người nhập cuộc, phải đi mới giữ được sự hiện hữu của con đường. Nếu có lúc, mỗi chúng ta ngồi thừ người trước mịt mùng và cảm thấy cuộc đời tuyệt vọng như lũng sâu thì hãy coi đó như một buổi tối ngồi ở quán trọ ven đường, chờ nhìn cơn mưa giông buồn thảm ngoài hiên nhưng vẫn biết rằng mưa hoài rồi sẽ dứt. Chúng ta sẽ lại lên đường, bỏ lại quán nhỏ sau lưng và trời sẽ hừng sáng theo bước chân của người bạn bên cạnh đi về phía trước.
Vay tiền Trung Quốc làm đường Móng Cái - Vân Đồn: quy trình bán nước? ... Những “quy trình” dẫn đến hàng loạt hiểm hoạ “made in China” như Formosa Hà Tĩnh hay dự án cao tốc Móng Cái - Vân Đồn kia là gì nếu không phải là quy trình bán nước?
Lê Anh Hùng
8/5/2016
Lời cảnh báo hơn 2 năm trước…
Ngày 9/4/2014, trang mạng của Đài Tiếng nói Hoa Kỳ đã đăng bài “Trục đường cửa ngõ chiến lược Móng Cái - Hạ Long sẽ rơi vào vòng kiểm soát của Trung Quốc?”. Trong bài viết, chúng tôi đã cảnh báo nguy cơ trục đường Móng Cái - Hạ Long sẽ rơi vào vòng kiểm soát của Trung Quốc thông qua việc Việt Nam vay vốn của họ để thực hiện dự án xây dựng tuyến đường này.
Ngày 23/5/2015, VOA lại đăng bài “Vì sao TQ cấm làm đường gần biên giới, còn VN lại mở toang cửa ngõ biên giới với TQ?”. Bài viết nêu lên một thực tế là để đề phòng Việt Nam tấn công qua biên giới, Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc đã ngưng một dự án làm đường của chính quyền một thành phố nằm gần biên giới Trung - Việt.
Trong khi đó, phía Việt Nam lại gần như mở toang cửa ngõ biên giới với Trung Quốc bởi tất cả các hướng tiến quân chính của Trung Quốc trong cuộc xâm lược Việt Nam tháng 2/1979 là Móng Cái, Lạng Sơn, Cao Bằng, Hà Giang, Lào Cai và Lai Châu đều đã hoặc sắp có đường cao tốc nối từ biên giới Việt - Trung về Hà Nội. Trước khi chiến sự nổ ra, các tuyến đường cao tốc này đã và đang góp phần đắc lực giúp Trung Quốc thực hiện âm mưu thôn tính Việt Nam về mặt kinh tế.
…và thực tế hiện tại
Hơn hai năm sau lời cảnh báo nói trên, công chúng Việt Nam đang xôn xao và tỏ thái độ rất bất bình trước tin Bộ Giao thông Vận tải lại đề xuất vay vốn Trung Quốc để xây dựng tuyến cao tốc Móng Cái - Vân Đồn. Dự án xây dựng đường cao tốc này gồm 2 giai đoạn; trong đó, giai đoạn 1 đầu tư nền đường 4 làn xe, mặt đường 2 làn xe, tổng chiều dài 96km, tốc độ thiết kế 80-100km/h; nhà tài trợ là Ngân hàng Xuất nhập khẩu Trung Quốc, với vốn vay dự kiến 304,9 triệu USD trên tổng số 382 triệu USD tổng mức đầu tư.
Trong cuộc trả lời phỏng vấn báo Dân Trí ngày 28/7 vừa qua, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh đã bày tỏ thái độ ủng hộ việc vay vốn Trung Quốc để thực hiện dự án trên.
Trước băn khoăn của phóng viên khi nêu những hậu quả nhãn tiền của việc Việt Nam vay vốn Trung Quốc để thực hiện dự án đường sắt đô thị tuyến Cát Linh - Hà Đông, PTT kiêm Ngoại trưởng của Việt Nam đã thản nhiên phát biểu: “Khi đánh giá dự án tiến triển nhanh hay chậm, nó không chỉ có một nguyên nhân, có rất nhiều nguyên nhân khác như có thể do quá trình giải phóng mặt bằng chậm, có nguyên nhân sử dụng hiệu quả các nhà thầu phụ... Chứ không phải do đồng tiền nó làm chậm mà sử dụng thế nào cho hiệu quả thì cơ quan, đơn vị triển khai phải biết sử dụng. Nhưng thực tế, chúng ta cũng phải nhìn nhận, nếu dùng nguồn vốn vay mà dự án bị kéo dài thì vốn vay càng đắt lên, thời gian trả nợ kéo dài, thời gian ân hạn ngắn lại. Chúng ta không triển khai nhanh thì sẽ thiệt hại nhiều” (!!!).
Quy trình bán nước?
Trong bài “Bàn tay ‘lông lá’ của Bắc Kinh đã nắm được PTT Phạm Bình Minh trong vụ đường cao tốc Móng Cái - Vân Đồn?”, nhà văn Phạm Viết Đào – người từng lập một blog chuyên đăng các tư liệu về cuộc chiến tranh biên giới giữa Việt Nam với Trung Quốc từ 1979-1990 rồi bị bắt ngay trước ngày Chủ tịch VN Trương Tấn Sang đi thăm Trung Quốc hồi tháng 6/2013 – đã viết:
“Qua cách trả lời của PTT Phạm Bình Minh, chúng ta thấy ông tách các khoản ODA của Trung Quốc ra thành 2 công đoạn: công đoạn vay tiền và công đoạn triển khai dự án bằng tiền vay. Theo cách biện giải của PTT Phạm Bình Minh thì các hệ lụy phần lớn thường xảy ra từ các dự án có nguồn vốn ODA từ Trung Quốc ở công đoạn 2: ‘…do quá trình giải phóng mặt bằng chậm, có nguyên nhân sử dụng hiệu quả các nhà thầu phụ... Chứ không phải do đồng tiền nó làm chậm mà sử dụng thế nào cho hiệu quả…’
Với cách ngụy biện này, PTT Phạm Bình Mình muốn chỉ ra: hệ lụy là do khâu ‘triển khai’ dự án chứ không do khâu ‘đi vay tiền’. Với cách lập luận này, ông đã bật đèn xanh cho Bộ GTVT có thể vay ODA từ Trung Quốc…”
Nhà văn Phạm Viết Đào còn vạch trần động cơ đằng sau thái độ hữu hảo, tốt bụng của Trung Quốc khi cho Việt Nam vay với lãi suất ưu đãi để phát triển cơ sở hạ tầng. Tuyến đường cao tốc này sẽ kết nối vùng kinh tế Quảng Châu - Quảng Đông phát triển của Trung Quốc với khu vực cảng biển miền bắc Việt Nam, qua đó tạo thuận lợi cho sự lưu thông hàng hóa của Trung Quốc sang Việt Nam, bóp chết nền sản xuất trong nước, cũng như thông qua cửa ngõ Việt Nam để thâm nhập các thị trường khác. Nguy hiểm hơn, vùng Vân Đồn - Quảng Ninh vốn là địa bàn sinh sống của hàng vạn người Hoa trước đây, họ đã quay về Trung Quốc sau chiến dịch nạn kiều 1978-1979; việc Trung Quốc cấp vốn để xây tuyến đường cao tốc sẽ tạo điều kiện cho người Hoa quay lại địa bàn này sinh cơ lập nghiệp vì họ còn nhiều quan hệ tại đây.
Ông viết tiếp: “Khi Việt Nam vay được khoản tiền 7000 tỷ này của Trung Quốc rồi, các nhà thầu Trung Quốc sẽ vào thi công, Đảng CS Trung Quốc lại chỉ đạo các nhà thầu này giở ra bao chiêu trò, gây ra biết bao hệ lụy cho đất nước, cho nhân dân Việt Nam, cho môi trường sinh thái, gây ra các vấn nạn xã hội và cho cả bản thân nền kinh tế…”
Vụ việc mới nhất liên quan đến bàn tay lông lá của Bắc Kinh này lại càng đặc biệt đáng lo ngại bởi thời gian qua, chúng tôi đã vạch trần việc Trung Quốc bày ra rất nhiều mưu kế hết sức tinh vi và quỷ quyệt nhằm mục đích chiếm lĩnh những vị trí xung yếu về an ninh quốc phòng trên khắp Việt Nam, trong khi các quan chức dính líu đến thảm hoạ Formosa ở Miền Trung thì đang ra sức biện bạch rằng họ đã làm “đúng quy trình”.
Xem ra, mối bận tậm của các vị “đầy tớ nhân dân” ở Việt Nam không phải là những hệ luỵ sâu rộng về chính trị - kinh tế - xã hội cũng như an ninh - quốc phòng từ các quyết sách của họ, mà chỉ là việc liệu những quyết sách đó có diễn ra “đúng quy trình” hay không thôi.
Những “quy trình” dẫn đến hàng loạt hiểm hoạ “made in China” như Formosa Hà Tĩnh hay dự án cao tốc Móng Cái - Vân Đồn kia là gì nếu không phải là quy trình bán nước?
Lời cảnh báo hơn 2 năm trước…
Ngày 9/4/2014, trang mạng của Đài Tiếng nói Hoa Kỳ đã đăng bài “Trục đường cửa ngõ chiến lược Móng Cái - Hạ Long sẽ rơi vào vòng kiểm soát của Trung Quốc?”. Trong bài viết, chúng tôi đã cảnh báo nguy cơ trục đường Móng Cái - Hạ Long sẽ rơi vào vòng kiểm soát của Trung Quốc thông qua việc Việt Nam vay vốn của họ để thực hiện dự án xây dựng tuyến đường này.
Ngày 23/5/2015, VOA lại đăng bài “Vì sao TQ cấm làm đường gần biên giới, còn VN lại mở toang cửa ngõ biên giới với TQ?”. Bài viết nêu lên một thực tế là để đề phòng Việt Nam tấn công qua biên giới, Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc đã ngưng một dự án làm đường của chính quyền một thành phố nằm gần biên giới Trung - Việt.
Trong khi đó, phía Việt Nam lại gần như mở toang cửa ngõ biên giới với Trung Quốc bởi tất cả các hướng tiến quân chính của Trung Quốc trong cuộc xâm lược Việt Nam tháng 2/1979 là Móng Cái, Lạng Sơn, Cao Bằng, Hà Giang, Lào Cai và Lai Châu đều đã hoặc sắp có đường cao tốc nối từ biên giới Việt - Trung về Hà Nội. Trước khi chiến sự nổ ra, các tuyến đường cao tốc này đã và đang góp phần đắc lực giúp Trung Quốc thực hiện âm mưu thôn tính Việt Nam về mặt kinh tế.
…và thực tế hiện tại
Hơn hai năm sau lời cảnh báo nói trên, công chúng Việt Nam đang xôn xao và tỏ thái độ rất bất bình trước tin Bộ Giao thông Vận tải lại đề xuất vay vốn Trung Quốc để xây dựng tuyến cao tốc Móng Cái - Vân Đồn. Dự án xây dựng đường cao tốc này gồm 2 giai đoạn; trong đó, giai đoạn 1 đầu tư nền đường 4 làn xe, mặt đường 2 làn xe, tổng chiều dài 96km, tốc độ thiết kế 80-100km/h; nhà tài trợ là Ngân hàng Xuất nhập khẩu Trung Quốc, với vốn vay dự kiến 304,9 triệu USD trên tổng số 382 triệu USD tổng mức đầu tư.
Trong cuộc trả lời phỏng vấn báo Dân Trí ngày 28/7 vừa qua, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh đã bày tỏ thái độ ủng hộ việc vay vốn Trung Quốc để thực hiện dự án trên.
Trước băn khoăn của phóng viên khi nêu những hậu quả nhãn tiền của việc Việt Nam vay vốn Trung Quốc để thực hiện dự án đường sắt đô thị tuyến Cát Linh - Hà Đông, PTT kiêm Ngoại trưởng của Việt Nam đã thản nhiên phát biểu: “Khi đánh giá dự án tiến triển nhanh hay chậm, nó không chỉ có một nguyên nhân, có rất nhiều nguyên nhân khác như có thể do quá trình giải phóng mặt bằng chậm, có nguyên nhân sử dụng hiệu quả các nhà thầu phụ... Chứ không phải do đồng tiền nó làm chậm mà sử dụng thế nào cho hiệu quả thì cơ quan, đơn vị triển khai phải biết sử dụng. Nhưng thực tế, chúng ta cũng phải nhìn nhận, nếu dùng nguồn vốn vay mà dự án bị kéo dài thì vốn vay càng đắt lên, thời gian trả nợ kéo dài, thời gian ân hạn ngắn lại. Chúng ta không triển khai nhanh thì sẽ thiệt hại nhiều” (!!!).
Quy trình bán nước?
Trong bài “Bàn tay ‘lông lá’ của Bắc Kinh đã nắm được PTT Phạm Bình Minh trong vụ đường cao tốc Móng Cái - Vân Đồn?”, nhà văn Phạm Viết Đào – người từng lập một blog chuyên đăng các tư liệu về cuộc chiến tranh biên giới giữa Việt Nam với Trung Quốc từ 1979-1990 rồi bị bắt ngay trước ngày Chủ tịch VN Trương Tấn Sang đi thăm Trung Quốc hồi tháng 6/2013 – đã viết:
“Qua cách trả lời của PTT Phạm Bình Minh, chúng ta thấy ông tách các khoản ODA của Trung Quốc ra thành 2 công đoạn: công đoạn vay tiền và công đoạn triển khai dự án bằng tiền vay. Theo cách biện giải của PTT Phạm Bình Minh thì các hệ lụy phần lớn thường xảy ra từ các dự án có nguồn vốn ODA từ Trung Quốc ở công đoạn 2: ‘…do quá trình giải phóng mặt bằng chậm, có nguyên nhân sử dụng hiệu quả các nhà thầu phụ... Chứ không phải do đồng tiền nó làm chậm mà sử dụng thế nào cho hiệu quả…’
Với cách ngụy biện này, PTT Phạm Bình Mình muốn chỉ ra: hệ lụy là do khâu ‘triển khai’ dự án chứ không do khâu ‘đi vay tiền’. Với cách lập luận này, ông đã bật đèn xanh cho Bộ GTVT có thể vay ODA từ Trung Quốc…”
Nhà văn Phạm Viết Đào còn vạch trần động cơ đằng sau thái độ hữu hảo, tốt bụng của Trung Quốc khi cho Việt Nam vay với lãi suất ưu đãi để phát triển cơ sở hạ tầng. Tuyến đường cao tốc này sẽ kết nối vùng kinh tế Quảng Châu - Quảng Đông phát triển của Trung Quốc với khu vực cảng biển miền bắc Việt Nam, qua đó tạo thuận lợi cho sự lưu thông hàng hóa của Trung Quốc sang Việt Nam, bóp chết nền sản xuất trong nước, cũng như thông qua cửa ngõ Việt Nam để thâm nhập các thị trường khác. Nguy hiểm hơn, vùng Vân Đồn - Quảng Ninh vốn là địa bàn sinh sống của hàng vạn người Hoa trước đây, họ đã quay về Trung Quốc sau chiến dịch nạn kiều 1978-1979; việc Trung Quốc cấp vốn để xây tuyến đường cao tốc sẽ tạo điều kiện cho người Hoa quay lại địa bàn này sinh cơ lập nghiệp vì họ còn nhiều quan hệ tại đây.
Ông viết tiếp: “Khi Việt Nam vay được khoản tiền 7000 tỷ này của Trung Quốc rồi, các nhà thầu Trung Quốc sẽ vào thi công, Đảng CS Trung Quốc lại chỉ đạo các nhà thầu này giở ra bao chiêu trò, gây ra biết bao hệ lụy cho đất nước, cho nhân dân Việt Nam, cho môi trường sinh thái, gây ra các vấn nạn xã hội và cho cả bản thân nền kinh tế…”
Vụ việc mới nhất liên quan đến bàn tay lông lá của Bắc Kinh này lại càng đặc biệt đáng lo ngại bởi thời gian qua, chúng tôi đã vạch trần việc Trung Quốc bày ra rất nhiều mưu kế hết sức tinh vi và quỷ quyệt nhằm mục đích chiếm lĩnh những vị trí xung yếu về an ninh quốc phòng trên khắp Việt Nam, trong khi các quan chức dính líu đến thảm hoạ Formosa ở Miền Trung thì đang ra sức biện bạch rằng họ đã làm “đúng quy trình”.
Xem ra, mối bận tậm của các vị “đầy tớ nhân dân” ở Việt Nam không phải là những hệ luỵ sâu rộng về chính trị - kinh tế - xã hội cũng như an ninh - quốc phòng từ các quyết sách của họ, mà chỉ là việc liệu những quyết sách đó có diễn ra “đúng quy trình” hay không thôi.
Những “quy trình” dẫn đến hàng loạt hiểm hoạ “made in China” như Formosa Hà Tĩnh hay dự án cao tốc Móng Cái - Vân Đồn kia là gì nếu không phải là quy trình bán nước?
Subscribe to:
Posts (Atom)
