12/24/2016

Trump có phải là một Nixon mới của Kissinger?

Việt Nguyên (Nguoi-viet)
12/21/2016

“Đại thắng mùa Thu” của tổng thống đắc cử Hoa Kỳ Donald Trump đã đưa đến chiến thắng cho Tổng Thống (TT) Nga Vladimir Putin và khiến đảng Cộng Hòa lo âu. Cơ quan tình báo CIA cho thấy Putin đích thân ra lệnh tin tặc tấn công vào hệ thống máy điện tính của đảng Dân Chủ để trả thù bà Hillary Clinton, kết quả là Putin đã tìm được một đồng minh đáng tin cậy ở Tòa Bạch Ốc sau ngày khối Sô Viết sụp đổ.

Từ sau khi Nga tấn công vào Ukraine và chiếm Crimea ở Hắc Hải năm 2014, đảng Cộng Hòa cũng như TT Obama đã nghi ngờ thiện chí hòa bình của TT Putin. Sự quan tâm về hòa bình ở vùng biển Hắc Hải cũng tương tự như sự quan tâm về hòa bình ở Nam Thái Bình Dương. Các giới chức quân sự Hoa Kỳ năm 2015 đã cảnh cáo về hiểm họa quân sự của Trung Cộng qua cuốn tiểu thuyết “Hạm đội ma” của Angust Cole và P.W. Singer nhờ vậy Hải Quân Hoa Kỳ tập trung vào Biển Đông.

Tháng 5 năm 2016, các giới chức quân sự Hoa Kỳ lại được cảnh cáo về hiểm họa quân sự của Nga với âm mưu Putin trên vùng Hắc Hải qua cuốn tiểu thuyết quân sự “2017 chiến tranh với Nga” của Tướng Sir Richard Shirreff, nhưng khác với vùng biển Đông, Hoa Kỳ không quan tâm đặc biệt về âm mưu của Putin ngoại trừ vài người như Thượng Nghị Sĩ John McCain và các đảng viên Cộng Hòa đã có kinh nghiệm đấu tranh với Cộng Sản.

Tướng Shirreff là cựu đệ nhị tư lệnh quân sự NATO viết cuốn sách khi thấy Putin có tư tưởng vào tháng 3 năm 2014: “Đoàn kết các sắc dân nói tiếng Nga dưới lá cờ mẹ Nga” không khác như khi Hitler sát nhập Sudetenland vào Đức năm 1938. Cựu tư lệnh quân đội đồng minh Âu Châu, Đô Đốc James Stavridis viết lời tựa cho cuốn “2017 chiến tranh Nga” đã cảnh cáo: “Tất cả những thách đố Hoa Kỳ đang phải đối đầu, nguy hiểm nhất là nước Nga đang lớn mạnh dưới sự lãnh đạo của Putin.”

Chiến tranh bắt đầu với Nga xâm lăng Ukraine tấn công qua Hắc Hải. Ukraine không thuộc khối NATO nên NATO không phản ứng. Nga biết các nước vùng Baltic dễ xâm lăng, quả thật khi tiếng súng bùng nổ, thủ tướng Anh đang ngồi uống rượu đủng đỉnh ở quán Luân Đôn, dân Đức tê liệt vì lo lắng, Hy Lạp và Hungaria nằm trong túi của Nga. Quân Nga tiến qua các nước Baltic trong khi các nhà lãnh đạo NATO còn bàn cãi. Lính lực lượng đặc biệt Nga trà trộn vào đám người biểu tình chống chính phủ Ukraine, bắt cóc cố vấn quân sự Mỹ ở Kharkov trong khi họ đang huấn luyện quân Ukraine. Lính Mỹ bị bắt đưa về Nga, chính quyền Nga đưa họ lên đài truyền hình, tố cáo Hoa Kỳ xâm lăng lãnh thổ Nga qua biên giới Nga – Ukraine. Nga có cớ xâm lăng Ukraine. Quân nhảy dù từ Pskov xuống chiếm Riza sau đó xe tăng Nga xâm lăng như thời Sô Viết xâm lăng Ba Lan, Tiệp Khắc, Hungaria. Tiếp đến Nga chiếm Latvia, sau đó là Esponia và Lithuania. Các nước Baltic lọt vào tay Nga, nếu Âu Châu can thiệp Nga sẽ dùng vũ khí nguyên tử. Trong sách, nhân vật hung ác nham hiểm sẵn sàng đàn áp và dùng vũ khí nguyên tử là Vladimir Vladimirovich nhưng ai cũng hiểu là Vladimir Putin.

Đối với Tướng Shirreff, V. Putin cần gây chiến vì uy tín trong lãnh đạo cần có giống như Tập Cận Bình gây hấn ở Biển Đông để chứng tỏ vị trí đàn anh và để các thành phần chống đối trong nước bị quên lãng. Chiến tranh ở Hắc Hải thật sự có thể xảy ra trong tình trạng chính trị Âu Châu hiện nay với khối NATO thiếu đoàn kết. Anh đang rời khỏi liên hiệp Âu Châu. Thổ Nhị Kỳ thù Hoa Kỳ sau cuộc đảo chánh và trừng phạt đối lập. Thổ và Anh là hai quốc gia có tiềm lực quân sự mạnh nhất trong khối NATO. Trong cuộc tranh cử tổng thống Hoa kỳ hồi Tháng Mười, ứng cử viên Donald Trump lại giúp Putin có thêm niềm tin khi nói “Âu Châu phải tự bảo vệ không cần đến Hoa kỳ.” TT Putin đã thấy Âu Châu chưa bao giờ bị rối loạn như vậy từ sau cơn khủng hoảng kinh đào Suez năm 1956

.

Hình nộm ông Trump và Putin trong một cuộc biểu tình ở Pennsylvania. (Hình: Getty Images)

Năm 2014, Nga xâm chiếm Crimea và can thiệp vào Ukraine ngoài lý do kinh tế suy thoái vì giá dầu xuống (Putin có kế hoạch kinh tế ngũ niên dựa trên giá dầu) còn vì chính sách của chính quyền tham nhũng Putin làm cho dân Nga mất thiện cảm, thay vì phải đối đầu với những vấn đề đối nội, Putin đoàn kết quốc gia bằng chủ nghĩa quốc gia cực đoan.

Dân Nga yêu nước, ủng hộ Putin đưa Nga trở về lại thời kỳ hãnh diện trước năm 1991 khi Sô Viết sụp đổ. Trong khi đồng tiền Nga xuống giá, Putin xuất cảng vũ khí nhiều hơn. Các quốc gia vùng Baltic gồm Estonia, Latvia, Lithuania trước thuộc về Nga từ thời Nga Hoàng qua đến Sô Viết nay Putin muốn gom lại trong đại quốc Nga.

Cơ quan nghiên cứu RAND của Hoa Kỳ đã nhận định: khối NATO không thể tự phòng thủ và bảo vệ các quốc gia vùng Baltic vì từ nhiều năm qua NATO đã cắt ngân sách quốc phòng xuống đến mức quá thấp. Nga hiện nay khác với Nga năm 1993 không đe dọa bất cứ các nước láng giềng nào ở Âu Châu, tất cả thay đổi vì nhân vật Vladimir Putin.

Trong thập niên 1990 hậu cộng sản, dân Nga đã cảm thấy nhục nhã vì thua kém các nước Tây Phương, chính quyền thay đổi không bền vững từ thủ tướng này qua thủ tướng khác. Ông Yeltsin được Hoa Kỳ và các nước Tây Phương thích nhưng đối với dân Nga ông nhu nhược. Từ một nhân viên tình báo KGB, Putin đi lên làm thủ tướng và tổng thống với con đường khác với các cựu nhân viên tình báo KGB.

Vladimir Putin chạy theo quyền lực thay vì chạy theo đồng tiền như các nhân viên KGB khi chính thể thay đổi từ cộng sản qua tư bản. Con đường quyền lực trong cơ quan công lực đưa đẩy nhân viên Putin lên đến phó thị trưởng St Petersburg, vào đến điện Cẩm Linh với bàn tay máu nắm giữ quyền lực, rồi quyền lực sinh ra tiền, con đường quen thuộc của các nhân vật lãnh đạo ở các nước cộng sản và chậm tiến. Putin giúp Nga ra khỏi cái nhục hậu cộng sản, giá dầu xuất cảng tăng, gia sản của Putin cũng tăng theo, mặc dù kinh tế thế giới khủng hoảng đi xuống từ năm 2009. Con đường của Vladimir đi ngược với con đường của ông Donald Trump, ở xứ tư bản Mỹ, tiền bạc mua danh vọng và quyền lực.

Tổng thống đắc cử Trump đã nhạo báng giới tình báo Hoa Kỳ khi cơ quan CIA công bố điều tra về tin tặc. Hai đồng minh mới có những dấu hiệu chung đáng kể trong ngành gián điệp với V. Putin là nhân viên tình báo. Người ta đã nhận thấy ông Trump có vẻ như là gián điệp của cơ quan tình báo Nga. Ông dùng những người thân tín có liên hệ buôn bán với Nga và Putin, các bộ trưởng cao cấp như bộ trưởng ngoại giao Rex Tillerson giám đốc hãng dầu Exxon Mobil làm ăn buôn bán với Nga, được giải thưởng Hữu nghị tối cao từ tay Putin, cố vấn an ninh quốc gia Trung tướng Michael Flynn gặp riêng V. Putin, được đài truyền hình Nga trả tiền. Một số nhân viên CIA còn đi xa hơn kết luận là điện Cẩm Linh đã đưa ông Trump vào tòa Bạch Ốc vì vậy ông đã về phía Cẩm Linh chống lại và nhạo báng CIA.

Năm 2008 khi khủng hoảng kinh tế xảy ra, nhà tỷ phú nổi tiếng về đầu tư địa ốc lỗ lã ở Florida đã nhận $95 triệu từ tỷ phú Nga liên hệ mật thiết với Putin. Có qua có lại, lên cầm quyền, ông Trump chủ trương dùng các biện pháp kinh tế và ngoại giao nhằm đẩy giá dầu thô lên đến 71 Mỹ Kim một thùng, giúp kinh tế và sức mạnh quân sự Nga. Thị trường Nga từ ngày ông Trump đắc cử tăng 20% giúp các nhà tỷ phú Nga trong đó có Putin giàu thêm, hơn hẳn số $95 triệu họ đã giúp ông Trump hồi ông xuống dốc. Chính sách của ông Trump chủ trương bỏ cấm vận kinh tế Nga từ năm 2014 khi Putin gây chiến Ukraine và nhập Crimea vào Nga. Chung quanh ông Trump là những nhân vật nổi tiếng thân Putin như Carter Page và Paul Manafort nên người ta không lạ khi tân tổng thống không chịu chỉ trích tổng thống Nga Putin cũng như chủ trương không ủng hộ khối NATO đồng thời gây hấn với Tập Cận Bình về vấn đề Đài Loan và tự do giao thương.

Trong thời gian tranh cử, ứng cử viên Donald Trump đã ngưỡng mộ đường lối cai trị cầm quyền của TT Nga V. Putin “nhà lãnh đạo mạnh kiểm soát chặt chẽ nước Nga.” Hai nhà lãnh đạo, một từ giới nghèo đi lên cầm quyền một giàu sẵn từ bé có đủ tiền tài nay có địa vị đã ái mộ lẫn nhau và có nhiều thủ đoạn chính trị giống nhau đưa đến cách cầm quyền giống nhau. Ông Trump đã chỉ trích bà Clinton là người nói láo nhưng ông Trump và Putin là hai người nói láo thẳng thừng, nói láo không ngượng. Năm 2014, bị NATO cấm vận khi xâm lăng Crimea, Putin chối bay chối biến, không hề có quân đội Nga ở Crimea. Từ năm 2014 đến 2015, Putin tiếp tục nói với ký giả Tây phương rằng không có đánh nhau ở Ukraine, qua đến năm 2016 Putin xác nhận có chiến tranh với quân Nga ở Ukraine. Putin nói láo như “Vẹm” thời chiến tranh Việt Nam, như CSVN ở hội nghị Paris. Putin nói láo bất cứ khi nào muốn nói láo, nói láo bất cứ điều gì có lợi, Tây phương gọi là nói láo như vua, dân Việt Nam gọi là vua nói láo.

Ông Trump nói láo giữa 3 giờ đêm qua Twitter, lúc đầu loan tin thắng cử cả số phiếu cử tri đoàn lẫn phiếu phổ thông, sau đó nói đáng lẽ thắng phiếu phổ thông nhưng thua vì có đến 3 triệu phiếu dân Mễ bất hợp pháp. Trong những ngày bầu cử, ứng cử viên Trump hứa sẽ cho mọi người xem giấy tờ khai thuế trong 20 năm qua nhưng đắc cử rồi hơn một tháng tài chính của ông Trump vẫn lờ mờ. Ông Trump hứa sẽ họp báo để tuyên bố tách rời dịch vụ thương mại Trump ra khỏi công việc tổng thống nhưng vẫn hứa lần hứa lừa. Ngay sau khi CIA cho thấy tin tặc Nga tấn công vào máy điện tính đảng Dân Chủ, tân tổng thống lại nói láo: “tin tặc do đảng Dân chủ loan ra sau khi ông đắc cử, trước đó không hề có tin tặc trong những ngày bầu cử.” Thời buổi truyền hình, tin mạng, nhưng ông Trump và Putin vẫn dùng thủ đoạn tuyên truyền của Cộng Sản Sô Viết, Tàu Cộng, Việt Cộng với những tin giả loan qua Facebook và Twitter. Không dùng những dữ kiện đúng nhưng với quyền lực (độc tài như Putin và tài chính của Trump) tân tổng thống luôn luôn hăm dọa và xem báo chí là kẻ thù. Ông Trump, khác với báo chí, phải luôn luôn xem lại dữ kiện có đúng sự thật trước khi đăng, đã trắng trợn hỏi “dữ kiện là gì mà phải coi trọng?” Cũng như TT Putin, ông Trump không chấp nhận chỉ trích của báo chí xem báo chí viết về ông không trung thực còn tin giả tung ra qua Twitter từ tay ông lúc nào cũng đúng. TT Putin đóng cửa báo chí, kiểm duyệt giới truyền thông đã dạy ông Trump bước đầu độc tài. Trong tay có Twitter, ông Trump có cảm tưởng như cầm cây gậy chỉ huy. Facebook và Twitter làm ông thông minh, tiếp xúc với các yếu nhân trên thế giới nên không cần phải tham dự tường trình ngoại giao và tình báo mỗi ngày. Facebook ngày 15 Tháng Mười Hai, 2016, đã phải bắt đầu kiểm soát dữ kiện tin tức chận tin tức giả.

Đảng Cộng Hòa bắt đầu thấy ngại với con đường đầu của tân tổng thống, ông Mitt Romney đã tự động rút lui không muốn tranh chức bộ trưởng ngoại giao vì ông Trump đi con đường gần giống Putin, con đường Mafia cai trị Nga với tiền, quyền lực và phe phái.

“Quốc gia Mafia” là danh từ của nhà xã hội học Bálint Magyar trong đó bộ máy cầm quyền như một bộ lạc, mọi người phải có liên hệ với nhau qua bè phái, không ai được vào nếu không được mời và không được tự động đi ra, liên hệ được xây dựng trên sự trung thành. Giống như tổ chức Mafia, những người trong chính quyền của Putin phải hứa trung thành với lãnh tụ và tổ chức. Mọi người trong tổ chức phải có tham vọng và tham lam. Kiểu mẫu của ông Trump khi lập nội các đã làm những người như cựu thị trưởng Nữu Ước, đảng Cộng Hòa, Rudy Giuliani không tham gia nội các khi nhìn thấy cách ông Trump chia tiền bạc và quyền hành cho gia đình, đem tất cả người trong gia đình vào tòa Bạch Ốc.

Quốc gia Nga mà V. Putin xây dựng là “quốc gia Mafia hậu cộng sản” còn con đường tân tổng thống Trump đi nếu không được đảng Cộng Hòa ngăn bớt sẽ là con đường đi đến “quốc gia Mafia hậu dân chủ”, danh từ của Magyar. Ông Trump khôn khéo hơn Putin, khi lập nội các ngoài mặt đã theo vài chương trình bảo thủ để làm thỏa mãn giới Cộng Hòa cực hữu.

Nội các Trump là một nội các không được bình thường, gồm nhiều triệu phú, tỷ phú thân Nga và có tinh thần chống khoa học. Ông Rex Tillerson cựu giám đốc Exxon Mobile thân Putin. Cựu thống đốc Texas Rick Perry bộ trưởng năng lượng, không tin vào bảo vệ môi sinh, không tin năng lượng xanh, chủ trương đào thêm dầu đào thêm than. Giám đốc cơ quan môi sinh, không tin có hiện tượng thay đổi nhiệt độ toàn cầu vì con người gây ra đã được chứng minh bởi 97% các khoa học gia. Bộ trưởng y tế Tom Price nhắm bỏ Obamacare. Bà bộ trưởng giáo dục Betsy Davis chủ trương tư hữu hóa các trường công. Bộ trưởng lao động Andrew Puzder tranh đấu cho các đại công ty thay vì tranh đấu cho công nhân, chủ trương không tăng mức lương tối thiểu. Bộ trưởng tài chánh Steven Mnuchin (giám đốc công ty tài chánh Goldman Sachs) chủ trương cắt 50% thuế cho các đại công ty và giới có lợi tức trên $700,000 còn giới trung lưu được hứa giảm thuế nhưng tiền khấu trừ của tiền đóng thuế nhà và tiền lời nợ ngân hàng được trừ thuế mỗi năm bị giảm.

Ông Trump được cơ quan súng NRA ủng hộ tuyệt đối từ đầu, với cơ quan quyền lực tài chánh mạnh này nội các của ông Trump mạnh về súng đạn hơn là y tế.

Ông Trump cả đời thích nổi tiếng, thích xuất hiện trước công chúng, ăn nói sôi nổi vô tội vạ khác với một Putin con người tình báo sống trong bóng tối, thâm trầm ít nói, nay ông Trump lại gần với Putin khiến các lãnh tụ đảng Cộng Hòa như TNS John McCain lo ngại.

Đồng chí với Putin là thật hay là màn kịch của Donald Trump do Tiến sĩ Kissinger cố vấn ngoại giao đạo diễn? Năm 1972, qua bang giao Mỹ- Trung, Hoa Kỳ đã nuôi Trung Cộng lớn mạnh để chận Sô Viết, hơn 40 năm sau phải chăng Hoa Kỳ đang nuôi con gấu Nga để chận con rồng Trung Quốc đang bay bổng? Thời gian sẽ cho biết Donald Trump có phải là một Nixon mới của Henry Kissinger.

12/13/2016

Sự tàn nhẫn và vô nhân đạo

Bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc
12/9/2016





Sự tàn nhẫn và vô nhân đạo



Tôi không có dịp đi nước ngoài nhiều, nên không biết ở ngoài người ta có hệ thống chăm sóc sức khỏe cho lãnh đạo hay không. Nhưng nhìn từ góc độ y đức tôi thấy chuyện dành ra một tài khoản và ban bệ chỉ để lo chuyện sức khỏe cho lãnh đạo thật là vô minh.

Thời còn làm trong bệnh viện nhà nước tôi chứng kiến nhiều cảnh đau lòng. Thường dân không có thuốc phải nằm chờ chết. Cán bộ cao cấp thì được lệnh mua thuốc ngoại, giá bao nhiêu cũng được duyệt.

Thường dân nằm la liệt hành lang bệnh viện. Cán bộ nằm phòng có máy lạnh. Đó là thời 79-85. Nhưng thời nay cũng chẳng có gì khác. Cũng như giữa giàu và nghèo, khoảng cách giữa dân và quan càng ngày càng lớn. Quan thì giàu, dân thì nghèo.

Người ta nói một chuyện làm một chuyện khác. Nói xóa bỏ giai cấp, nhưng lại tạo nên một giai cấp ăn trên ngồi trước. Nói là đầy tờ nhân dân, nhưng trong thực tế là cha mẹ nhân dân. Ngôn ngữ dưới thời XHCNVN không còn ý nghĩa thật của nó nữa.

Sài Gòn có bệnh viện Thống Nhất dành cho lãnh đạo. Nhưng ít ai biết rằng bất cứ tỉnh nào cũng có một khu trong bệnh viện chỉ dành cho lãnh đạo. Phải bao nhiêu tuổi đảng mới được nằm ở các khu đặc trị đó.

Tôi không có vinh dự điều trị cho các vị lãnh đạo vì tôi đoán lý lịch của mình không “sạch” mấy (do học y thời trước 75). Nhưng tôi được biết đồng nghiệp điều trị cho các lãnh đạo than trời lắm. Họ nói các vị lãnh đạo coi bác sĩ chẳng ra gì, đối xử với bác sĩ như là cấp trên và cấp dưới. Chán lắm. Bực tức lắm. Nhưng nhiệm vụ và y đức thì phải làm, chứ chẳng ai ham làm trong các khu đặc trị cho lãnh đạo cả.

Thật ra, mấy khu đặc trị là những khu nguy hiểm trong bệnh viện. Dù trang bị tốt hơn các khu khác, nhưng tử vong vẫn cao trong mấy khu đặc trị. Lý do đơn giản là bác sĩ chẳng dám quyết định gì cả. Cái gì cũng hỏi cấp trên.

Có lẽ nhiều người không biết, nhưng có ca phải hỏi ý kiến… cấp ủy. Không có hệ thống y khoa nước nào quái đản như nước ta, bác sĩ xin ý kiến cấp ủy để điều trị !?!

Có cụ bị để nằm cho đến chết vì chẳng ai dám quyết định, ai cũng sợ trách nhiệm. Có lần tôi tham dự hội chẩn về một trường hợp và bị ám ảnh lâu dài về hệ thống y tế dưới thời XHCN. Ông cụ không phải là cán bộ cao cấp, nhưng là bố của một ông thứ trưởng, nên cũng được nằm khu dành cho lãnh đạo. Ông cụ bị cao huyết áp và tiểu đường, bệnh rất hay gặp.

Người ta hội chẩn mãi, xin ý kiến mãi, thậm chí ông thứ trưởng bay vào Sài Gòn thăm bố. Chẳng ai dám làm gì! Ba tuần sau, ông cụ qua đời. Chính cái hệ thống phân biệt đối xử và giai cấp làm cho ông cụ chết.

Chính cái hệ thống đó đang giết người dân nữa. Đọc blog thấy có tin Thanh Hóa “đầu tư xây dựng trụ sở Ban Bảo vệ – Chăm sóc sức khỏe cán bộ tỉnh Thanh Hóa“. Có cái gì ghê tởm ở đây. Chúng ta biết rằng người dân Thanh Hóa đang đói. Gần 250.000 người đói. Vậy mà người ta thản nhiên xây tập trung tiền bạc vào việc chăm sóc sức khỏe cán bộ !?!

Đâu chỉ Thanh Hóa mới lo chăm sóc sức khỏe cán bộ. Trung ương cũng thế. Chẳng những huy động, mà còn huy động toàn hệ thống. Thử đọc bản tin Huy động sức mạnh của toàn hệ thống trong công tác bảo vệ, chăm sóc sức khỏe cán bộ thì biết người ta muốn gì. Đọc bản tin đó gần chục lần tôi vẫn không giải thích được tại sao người ta lại vô cảm, ngạo mạn, ngang nhiên, trắng trợn như thế.

Trong khi bệnh viện các cấp quá tải, trong khi hai ba bệnh nhân phải nằm chung giường, trong khi bệnh nhân nằm ghế bố la liệt ngoài hành lang, mà có một giai cấp ngang nhiên huy động toàn hệ thống để chăm sóc cho một nhúm cán bộ đảng viên.

Họ xem bệnh viện, bác sĩ, y tá, chuyên gia như là tài sản của riêng họ, muốn làm gì thì làm. Không hiểu trong lịch sử nước nhà, đã có một giai cấp thống trị nào chẳng những bất tài mà còn tàn nhẫn với người dân như hiện nay. Tìm hoài trong cổ sử mà chưa thấy.

Tạm thời có thể nói đảng viên là giai cấp tàn nhẫn nhất với người dân trong lịch sử Việt Nam ??

Bác Sĩ Đỗ Hồng Ngọc

12/08/2016

Một thời đại ‘post-truth?


Lê Mạnh Hùng
12/7/2016

Cuộc bầu cử tổng thống vừa qua tại Hoa Kỳ trong đó “tin ngụy tạo” đóng một vai trò quan trọng trong chiến thắng của ông Donald Trump đã dẫn đến một sự hốt hoảng nhất là trong giới trí thức và trực tiếp đưa đến ý tưởng rằng chúng ta sống trong một thời đại “hậu sự thật” (post-truth era). Nó trở nên phổ biến đến nỗi cuốn tự điển Oxford English Dictionary đã đặt chử “post-truth” là từ ngữ của năm 2016 và định nghĩa từ này là:

“Những trường hợp trong đó những sự thật khách quan ít ảnh hưởng trong việc uốn nắn dư luận của quần chúng bằng việc khêu gợi cảm tính và niềm tin cá nhân.”

Thế nhưng cũng giống như vấn đề “tin ngụy tạo” sự thật – nếu tôi có thể dùng chữ này – về thời đại “post truth” này phức tạp hơn người ta tưởng nhiều.

Không phải bây giờ tin ngụy tạo mới phổ biến và có ảnh hưởng chính trị.

Năm 1920, nhật báo Dearborn Independent , một tờ báo do nhà doanh nghiệp Henry Ford làm chủ, đăng một lọat bài về một âm mưu chi phối thế giới của những người Do Thái dựa trên cuốn sách “Protocols of the Elders of Zion,” một cuốn sách ngụy tạo của nước Nga thời Sa Hòang. Hàng chục tờ báo khác đăng lại coi như là tin tức đáng tin cậy.

Năm 1924, bốn ngày trước cuộc tổng tuyển cử tại Anh, nhật báo Daily Mail đăng tải một lá thư ngụy tạo là của Zinoviev nói lên chỉ thị của Moscow cho đảng Cộng Sản Anh huy động “những lực luợng có cảm tình” cho đảng Lao Động Anh. Đảng Lao Động vì thế đại bại trong cuộc tổng tuyển cử.

Trong những năm 1960 cơ quan FBI của ông J. Edgar Hoover tung ra một chiến dịch bôi nhọ mục sư Martin Luther King, tung tin giả cho các báo. FBI còn làm giả một lá thư đe dọa tố cáo Mục sư Kinh là trụy lạc về đề nghị ông hãy tự sát.

Năm 2003, trước khi Mỹ can thiệp vào Iraq báo chí quốc tế đăng đầy tin về các vũ khí hủy diện hàng loạt của Saddam Hussein mà sau này người ta mới biết là giả.

Thành ra có thể nói là gian dối giả mạo thành sự thật đã có từ lâu đời chứ không phải bây giờ mới xuất hiện và đó là điều ta cần ghi nhớ khi xét đến cái giòng nước lũ khổng lồ các tin ngụy tạo trên các môi trường truyền thông xã hội và những gì làm cho tình hình lần này khác biệt với trong quá khứ.

Trong quá khứ, các chính quyền, các định chế dòng chính và báo chí thao túng tin tức và thông tin. Vào lúc này, bất cứ ai có môt trương mục Facebook là đều có thể làm được chuyện nảy. Thay vì những tin ngụy tạo đuợc chuẩn bị cặn kẽ của quá khứ, vào lúc này ta có một giòng chảy vô tổ chức các tin giả. Điều thay đổi ở đây không phải là sự xuất hiện của các tin giả mà là những người có trách nhiệm bảo vệ sự thật đã mất đi quyền lực và uy tín. Khi giới thượng lưu lãnh đạo mất ảnh hưởng của họ đối với đa số cử tri thì họ cũng mất khả năng xác định cái gì là tin đúng và cái gì là tin giả.

Chính trị không bao giờ chỉ dựa vào những dữ kiện. Nó còn tùy thuộc vào một khung ý thức hệ qua đó người ta giải thích các dữ kiện. Trong quá khứ khung ý thức hệ này xuất phát từ cái lằn ranh chính trị giữa tả và hữu. Mỗi phe cung cấp một lăng kính ý thức hệ khác nhau để nhìn vào thế giới và diễn tả cùng một dữ kiện một cách khác nhau để đưa ra những kết luận khác nhau về chính sách.

Thế nhưng vào lúc này, cái khung ý thức hệ chính trị truyền thống đó đã tan rã và được thay thế bởi một khung ý thức hệ khác dựa vào truyền thống và sắc tộc. Lằn ranh chia cắt lúc này không còn là giữa tả và hữu nữa mà là giữa những người hoan nghênh một thế giới cởi mở và những ngươi cảm thấy bị bị bỏ rơi lại bởi một thế giới mất bản chất truyền thống.

Những người ủng hộ ông Trump và những người chỉ trích ông nằm ở hai bên lằn ranh mới này. Những người ủng hộ ông Trump coi tình trạng kinh tế bấp bênh của họ là hậu quả của tiến trình tòan cầu hóa và di dân và họ cảm thấy rằng họ bị bỏ rơi về chính trị. Trong khi nhiều người chống ông Trump coi những người này là chậm tiến và hoài niệm một thời vàng son không hề có. Cả hai nhìn vào các sự kiện và tin tức qua lăng kính chính trị và văn hóa của mình.

Tất cả những điều đó đã dẫn đến những cuộc tranh luận đầy lo lắng về việc người ta nay sống như trong những thế giới cách biệt trong đó những quan điểm độc nhất mà họ được nghe và coi là những quan điểm giống như của họ cũng như là vai trò của các môi trường truyền thông xã hội trong việc tạo ra những thế giới đó.

Nhưng các môi trường truyền thông xã hội không hề sáng tạo ra thế giới phân mảnh đó. Chúng chỉ phản chiếu và khuyếch đại một thế giới đã có sẵn, một thế giới mà uy tín của các định chế truyền thống đã bị sói mòn. Trong đó các phương tiện để thay đổi chính trị đã hầu như biến mất thành ra nhiều khi có một sự nổi lên giận dữ trong khung cảnh chính trị bình thường.

Nếu vấn đề tin ngụy tạo phức tạp hơn là người ta nghĩ thì những biện pháp giải quyết nhiều khi lại còn tệ hơn là vấn đề muốn giải quyết nữa. Có những đòi hỏi rằng facebook cần phải kiểm duyệt để loại bỏ các tin ngụy tạo hoặc là chính quyền đưa ra luật truy tố những kẻ dưa tin giả.

Nhưng ai là người quyết định tin nào là giả?

Tôi thà chấp nhận các tin giả còn hơn là để cho Mark Zuckerberg hay là chính phủ Hoa Kỳ quyết định cái gì là sự thật. Tin giả là một vấn đề, nhưng chúng ta không nên quá khuyếch đại ảnh hưởng của nó hay chịu một sự kiểm duyệt còn tệ hơn là chính nó.

Bà Thái Anh Văn khôn nhất

Ngô Nhân Dụng
12/6/2016


Ngay lúc bầu cử sơ bộ trong đảng Cộng Hòa, nhiều người Mỹ chọn ông Donald Trump vì họ chán ngán các chính trị gia chuyên nghiệp. Trong ba cuộc tranh luận, lần nào bà Hilary Clinton cũng thắng, vì bà nói năng khôn ngoan, khéo léo quá, trong khi ông Trump thì cứ ngắt lời bằng những tiếng ngắn gọn làu bàu, như, Sai rồi! Không phải vậy! Thế tôi mới khôn (khi bà Clinton tố ông không đóng thuế). Nhưng các cử tri đã chán ngấy những nhà chính trị quá khéo léo khôn ngoan rồi! Họ muốn thay đổi. Cứ bầu cho một người chưa làm chính trị bao giờ, nghĩ sao là nói huỵch toẹt ra! Nói sai rồi chữa lại cũng không sao. Thích gì thì làm ngay, chẳng chờ suy nghĩ hoặc tham khảo các chuyên gia, các cố vấn!

Các cử tri ủng hộ ông Trump không ai ngạc nhiên khi ông tổng thống tân cử nói chuyện điện thoại với bà Thái Anh Văn, tổng thống Trung Hoa Dân Quốc. Nhưng cả thế giới kinh ngạc! Từ năm 1979, sau khi Mỹ lập bang giao với Cộng Sản Trung Quốc, tất cả các vị tổng thống Mỹ đã tránh, không ai trò chuyện trực tiếp với người lãnh đạo Ðài Loan như vậy!

Một người kinh ngạc nhất chắc là ông Henry Kissinger. Ông cựu ngoại trưởng “tuần chay nào cũng có nước mắt” mới qua Bắc Kinh gặp Chủ Tịch Tập Cận Bình mấy ngày trước đó. Ông Kissinger hẳn đã được mời qua để thuyết trình cho ông Tập Cận Bình nghe những dự đoán về chính sách của chính quyền Trump đối với nước Tàu. Chắc chắn ông Kissinger không thể đoán trước cú điện thoại của bà Thái Anh Văn gọi chúc mừng ông Trump!

Nhưng chính ông Trump cũng tỏ ra kinh ngạc trước những phản ứng ồn ào! Ông hỏi: Nước Mỹ vẫn bán cho Ðài Loan những vũ khí biết bao nhiêu là tiền! Nói chuyện mấy câu với một khách hàng trung thành gọi chúc tụng mà không được sao? Ðúng là cách suy nghĩ của một thương gia, không theo lối các nhà chính trị! Hơn nữa, công ty địa ốc của ông đang sắp mở một khách sạn lớn ở thị trấn Ðào Nguyên, con trai ông, Eric Trump sắp sang đó gặp ông thị trưởng để tiến hành!

Nhưng các công ty của ông Donald Trump cũng tìm cơ hội làm ăn ở trong lục địa từ lâu. Trong 18 năm qua ông đã ghi tên nhiều công ty mang tên Trump trong nước Tàu, nhưng gặp chướng ngại kỳ cục: Ở bên Tàu nhiều nhãn hiệu mang tên Trump đã trình tòa từ trước rồi! Ðiều này không có gì mới lạ, vì người Trung Hoa học cách làm ăn tư bản rất nhanh; trong đó có trò giành đăng ký các nhãn hiệu sớm hơn người khác! Công ty Apple từng phải trả 60 triệu Mỹ kim mua lại tên của mình, mà một người Tàu đã lấy bản quyền trước! Hiện nay có tới 46 nhãn hiệu Trump được công nhận trong nước Tàu, trong đó chỉ có 29 nhãn hiệu là của các công ty ông Trump làm chủ! Trong hai năm 2015 và 2016 các luật sư của ông Trump đã xin trình tòa 14 nhãn hiệu khác.

Các luật sư của ông Trump đã tranh đấu suốt 10 năm nhưng không thắng được một tay “mạo danh” nổi tiếng tên là Dong Wei. Từ năm 2006 anh này đã được phép sử dụng tên Trump trong nhãn hiệu một công ty xây dựng, với số đăng ký 5743720. Số đăng ký trễ hơn, 5771154, được trao cho một công ty của ông Trump nhưng chỉ dành cho các công tác trang trí hoặc tu sửa nhà cửa, và khách sạn!

Một người Tàu ở Thẩm Quyến đã trình tòa nhãn hiệu Trump cho một loại chỗ ngồi phòng vệ sinh, toa lét, và được cấp giấy phép! Ông này nói với nhà báo rằng cái tên đó hoàn toàn ngẫu nhiên; ông chối không hề biết có người Mỹ mang tên Trump! Có lẽ các quan chức ở Bắc Kinh cũng không biết nốt! Vì vào năm 2004, họ đã từ chối khi có người Tàu đăng ký một nhãn hiệu cho loại tã trẻ em dùng xong vứt đi, mang tên George W. Bush!

Nhưng sau khi ông Trump đắc cử tổng thống Mỹ, người Tàu biết đến tên ông; cho nên chính quyền đã mở cửa, công nhận thêm những nhãn hiệu mang tên TRUMP, viết hoa!

Ông Donald Trump sẽ còn tiếp tục việc doanh thương, ở Trung Quốc hoặc ở Ðài Loan, nhưng khi ông nhậm chức sẽ trao cho các con ông điều khiển.

Nhiều nhà chính trị vẫn đoán rằng ông Trump sẽ thay đổi tác phong sau khi đắc cử. Lúc tranh cử ông nói năng bất chấp quy tắc, nhờ thế được báo, đài bám sát để loan tin, toàn những tin động trời. Ông lại có thói quen thức khuya, ba giờ sáng còn dùng Tweeter phát biểu những câu ngắn gọn để sáng hôm sau cả nước Mỹ đọc và nghe tin ứng cử viên Trump đêm qua nói gì! Nhờ thế mà ông không cần trả tiền vẫn được báo chí quảng cáo rầm rộ. Nhưng chắc khi lên ngôi tổng thống ông không thể trị quốc, bình thiên hạ bằng các thông điệp Tweeter – mỗi lần không được viết quá 140 chữ cái!

Ðúng vào lúc người ta nghĩ ông Trump bắt đầu hành động và nói năng giống hình ảnh một vị tổng thống Mỹ, thì ông lại “tiếp tục tranh cử” bằng cách biểu diễn một màn Tweeter mới! Ông tỏ ý ngạc nhiên tại sao người ta lại sợ ông làm phật lòng giới lãnh đạo Trung Nam Hải bên Tầu!

Ông Trump hỏi thẳng vào mặt những người phản đối: “Nước Tàu có xin phép mình khi họ hạ thấp hối suất đồng Nguyên (để các công ty nước mình khó cạnh tranh với họ), đánh thuế nặng các sản phẩm của mình đem vào nước họ (còn mình thì không đánh thuế hàng họ xuất cảng) và họ xây những căn cứ quân sự ở Nam Hải hay không? Tôi nghĩ là không!” Ông Trump phải “tweet” hai lần mới nói hết ý, vì một câu đầu đã dùng nhiều hơn 140 chữ.

Ông Trump đúng là một người mới gia nhập trò đá banh chính trị, mà lại đá ngay trên một sân banh lớn nhất, sắp làm tổng thống Mỹ! Không những dân chúng và Quốc Hội Mỹ sẽ phải tập thói quen sống với ông Tổng Thống Trump, mà các đấu thủ thượng thặng cả thế giới cũng đang loay hoay ngó coi ông đá thế nào! Rõ ràng là chưa chính thức vào sân cỏ ông đã bắt đầu biểu diễn “đá không theo quy ước” rồi!

Phản ứng của chính quyền Trung Cộng cho thấy họ rất bình tĩnh trong lúc quan sát động tĩnh của cầu thủ mới. Ngoại Trưởng Vương Nghị là người duy nhất nói một câu sau cuộc điện đàm giữa ông Trump và bà Thái Anh Văn. Ông ta không nhắc gì đến ông tổng thống tân cử ở Mỹ mà chỉ nói rằng đây là một trò “khôn vặt” của Thái bà bà! Nhưng ngày hôm sau, ngay lời tuyên bố dè dặt đó cũng bị gỡ xuống không còn trong website của Bộ Ngoại Giao Trung Cộng nữa!

Trong suốt một tuần qua, cuối cùng chỉ có bà Thái Anh Văn thắng lớn! Từ năm 1979 đến nay, Trung Cộng tìm đủ cách để cô lập hóa chính phủ Trung Hoa Dân Quốc, tức là Ðài Loan. Bỗng dưng, bà tổng thống, mới nhậm chức hồi giữa năm nay, điện đàm thân mật với một ông sắp làm tổng thống Mỹ! Bà Thái đã học Luật tại Ðại Học Cornell bên Mỹ năm 1980, bốn năm sau lại tốt nghiệp Ph.D. từ London School of Economics; là một người thông minh, khỏi cần nói. Nhưng cú điện thoại vừa rồi cho thấy bà cũng lão luyện trong nghề chính trị quốc tế! Từng đóng vai một nhà ngoại giao chuyên về các quan hệ với Trung Cộng, bà bị Bắc Kinh ghét nhất vì thuộc đảng Dân Chủ Tiến Bộ, một đảng vốn có khuynh hướng tách Ðài Loan ra khỏi nước Tầu, thành một quốc gia độc lập. Sau khi bà đắc cử, Bắc Kinh đã ngưng mọi quan hệ giữa hai bên eo biển.

Nhưng bà Thái Anh Văn đã chọc giận được các cụ già trong Trung Nam Hải cũng nhờ có một guồng máy vận động hành lang do các chính quyền Quốc Dân Ðảng để lại. Guồng máy lóp bi đó từng do chính tay bà Tống Mỹ Linh, phu nhân cố Tổng Thống Tưởng Giới Thạch gây dựng từ thập niên 1950, khi Ðài Loan còn lo bị Mỹ bỏ rơi cho Trung Cộng nuốt! Những hội đoàn tư của người Mỹ gốc Hoa vẫn hoạt động tích cực bên cạnh các viên chức ngoại giao, quốc hội và các chính khách cả hai đảng lớn ở Mỹ. Họ nuôi dưỡng quan hệ với các người có vai trò lãnh đạo dư luận ở Mỹ, giống như Mạnh Thường Quân đời xưa nuôi các tân khách, chờ đến lúc cần thiết sẽ có việc làm! Ông Reince Priebus, sắp làm chánh văn phòng của Tổng Thống Trump, từng được mời qua Ðài Loan gặp bà Thái trước khi bà nhậm chức. Ông Peter Navarro, sắp gia nhập chính phủ Trump và từng viết nhiều cuốn sách đả kích Trung Cộng, từng ca ngợi Ðài Loan là một xã hội dân chủ tự do làm gương cho cả Á Châu!

Với các “tay trong” nằm vùng như vậy, bà Thái Anh Văn mới có thể thu xếp xin một cú điện thoại gọi chúc mừng ông Trump đắc cử – một hành động nghe rất vô hại nhưng hậu quả khó lường

Không phải chuyện tình cờ mà khi tự biện hộ về cú điện thoại 10 phút này, ông Trump nói ngay đến vai trò của Ðài Loan như một khách hàng chuyên mua vũ khí của Mỹ. Vì tất cả các chính phủ Ðài Loan vẫn đòi mua thêm từ năm 1979 đến giờ mà bị các chính phủ Mỹ từ chối vì không muốn chọc giận Bắc Kinh!

Guồng máy vận động của Ðài Loan ở Mỹ vẫn rêu rao từ lâu rằng các chính quyền Mỹ, Dân Chủ cũng như Cộng Hòa, không cung cấp đủ vũ khí cho Ðài Loan để tự vệ. Họ nói, Ðài Loan chỉ có “một nửa không quân” và “một nửa hải quân!” Mỹ chỉ bán cho Ðài Loan những chiến đấu cơ F-15 và F-16 thuần túy tự vệ, không có khả năng đánh vào trong lục địa. Bình thường, cách tự vệ hữu hiệu nhất là đánh thẳng vào phi trường bên địch, tiêu diệt các máy bay của họ trước khi chúng cất cánh! Nhưng những máy bay Mỹ bán cho Ðài Loan đã bị “thiến” mất khả năng tấn công đó! Hải Quân Ðài Loan cũng chỉ mua được các tàu chiến Mỹ không cần dùng nữa, không thể đọ sức với loại tầu ngầm loại Kilo của Trung Cộng!

Chắc bà Thái Anh Văn đã bắt mạch được dòng máu kinh doanh chảy trong ông Trump, với các cố vấn thân cận của ông xuất thân từ kỹ nghệ quốc phòng! Chính phủ Trump tăng cường Không Quân và Hải Quân Mỹ với một ngân sách khổng lồ. Những máy bay và tầu ngầm cũ sẽ phế thải nếu bán được sẽ giúp nước Mỹ có thêm tiền sản xuất tầu bay, tầu ngầm mới!

Ông Donald Trump đã đặt Cộng Sản Trung Quốc trước một “việc đã rồi.” Cuộc cờ ba phía, Mỹ, Trung Cộng và Ðài Loan không còn bầy giống như các đời tổng thống Mỹ trước. Bắc Kinh tỏ ra không có gì hốt hoảng, chứng tỏ họ cũng nắm trong tay những quân cờ lớn.

Các công ty Mỹ đã đổ vào nước Tàu 228 tỷ đô la trong 25 năm, qua 6,700 vụ đầu tư. Trung Cộng cũng đầu tư vào Mỹ 64 tỷ, sử dụng 100,000 công nhân trong hầu hết các tiểu bang.
Hơn 1,300 công ty Mỹ đang hoạt động ở trước lục địa, trong số đó 430 công ty đầu tư hơn 50 triệu và 56 công ty bỏ vào hơn một tỷ. Khi ông Trump bàn kế hoạch kinh tế đối với Trung Cộng, các công ty Boeing, Apple, và các nhà nông vẫn bán đậu nành và bắp sang Tàu sẽ sốt sắng góp ý kiến!

Năm ngoái, chính ông Donald Trump từng nói: “Tôi yêu nước Tàu! Tôi vẫn thương lượng với họ hoài!” (I love China! I do deals with them all the time!) Ông hỏi: “Quý vị có biết ngân hàng lớn nhất thế giới, với 400 triệu thân chủ, tên là gì không? Ðó là ICBC (Trung Quốc Công Thương Ngân Hàng)! Bạn có biết trụ sở chính của ICBC ở Mỹ nằm đâu không? Trong Trump Tower!”

Từ năm 2012, ICBC đã là thân chủ chính của Trump Tower, New York. Họ trả giá đắt nhất, 95.48 đô la một bộ vuông (square foot). Tính ra, mỗi năm ông Trump thu được gần hai triệu đô la tiền thuê nhà! Có lẽ vì thế cho nên các cụ già ở Bắc Kinh vẫn ngồi yên chờ coi ông Trump khi lên chức tổng thống sẽ làm gì, họ không vội vã phản ứng.

Thực ra cả thế giới cũng đang ngồi ngó, chờ coi ông Trump sẽ múa các món võ nào. Ngoại Trưởng Ðức Frank-Walter Steinmeier mới khuyên các đồng sự ở Châu Âu: “Ðừng ngồi đó như mấy con thỏ trố mắt nhìn con rắn!” (Nicht wie Kaninchen auf die Schlange starren!)

Chỉ có bà Thái Anh Văn là khôn; bà không ngồi yên trố mắt nhìn. Bà hành động trước. Cú điện thoại 10 phút thay đổi tình trạng 25 năm Ðài Loan bị Trung Cộng cô lập hóa! Phải kết luận, bà là một phụ nữ giỏi giang!

12/05/2016

NHỮNG MỐI ĐE DỌA CỦA ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG:

David Brown
12/4/2016
Binh Yên Đông lược dịch

Thay đổi khí hậu sẽ nhấn chìm Đồng bằng sông Cửu Long?
(Will climate change sink the Mekong Delta?)


Lời giới thiệu của người dịch: Đây là loạt bài của David Brown, một viên chức ngoại giao làm việc tại Tòa Đại sứ Hoa Kỳ tại Sài Gòn trước năm 1975, phân tích về những mối đe dọa mà Đồng bằng sông Cửu Long ở Việt Nam đang đối mặt. Những mối đe dọa này – dù có thể thấy trước mắt (những dự án phát triển thủy điện và thủy nông ở thượng nguồn sông Mekong) hay chỉ là những suy đoán “mờ mịt” cho nhiều thập niên trong tương lai (ảnh hưởng của thay đổi khí hậu, mực nước biển dâng…) hay là những điều cấm kỵ của chế độ (chánh sách phát triển sai lầm và thiển cận của Hà Nội sau chiến thắng 1975) – là có thật và cần có những giải pháp cấp thời và hữu hiệu để cứu vãn “vựa lúa của cả nước”. Tuy là một nhà ngoại giao, những ý kiến của tác giả khá trung thực và chính xác về mặt khoa học, rất đáng để những người có trách nhiệm hiện nay suy ngẫm và thực hiện.

Bài viết dưới đây được cộng tác viên của BVN, ông Bình Yên Đông dịch cách đây mấy ngày, nhưng do biết ông David Brown là người cẩn trọng nên chúng tôi chờ dịch giả xin phép trực tiếp. Nay đã có ý kiến của tác giả tán thành cho sử dụng (xin xem 2 thư trao đổi giữa dịch giả và tác giả), nên xin được công bố rộng rãi để bạn đọc tham khảo.

On Fri, Dec 2, 2016 at 10:53 AM, wrote:
Dear Mongabay.com,
I am a retired Water Resources Engineer and was working for the South Vietnam's National Commission on Water Resources in Saigon before 1975. I am writing to request for the permission from Mongabay.com and Mr. David Brown to translate the Mekong Delta articles into Vietnamese and post them on Vietnamese websites for educational purposes. The translated drafts are attached for your review.
Thank you very much.
BYD
*
From: Mongabay Rights
To: qmnguyenla
Sent: Fri, Dec 2, 2016 8:56 am
Subject: Re: Permission to translate Mr. David Brown's articles on the Mekong Delta and post on Vietnamese websites for educational purposes
As long as you didn't make any changes to the text and credit and link back to the original article, then we give permission to reproduce this article.
Thanks!
Tiffany


Bauxite Việt Nam
---------------------------------------

Không có đồng bằng nào trên thế giới bị thay đổi khí hậu đe dọa nhiều hơn. Liệu Việt Nam sẽ hành động kịp thời để cứu vãn?

· Các nhà khoa học cho rằng mực nước biển dâng lên 1 m vào cuối thế kỷ sẽ khiến cho 3,5-5 triệu cư dân Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) dời chỗ. Mực nước biển dâng lên 2 m có thể buộc gấp 3 số người đi đến vùng cao hơn.
· Những thay đổi về mưa và lũ lụt cũng đe dọa một trong những môi trường sản xuất nông nghiệp trù phú nhất trên thế giới.
· Chánh quyền Việt Nam ở Hà Nội hiện nay có trách nhiệm chấp thuận một kế hoạch tổng thể để thích ứng và giảm thiểu thiệt hại (comprehensive adaptation and mitigation plan).

Đây là bài đầu tiên trong một loạt 4 bài phân tích chi tiết nhằm tìm hiểu những mối đe dọa đối với ĐBSCL và làm thế nào để đối phó.

Một thực tế đáng buồn là đã có nhiều thập niên để nói về thay đổi khí hậu nhưng vẫn chưa có những nỗ lực nghiêm chỉnh để thích ứng với hiện tượng hầu như không thể tránh được này. Theo các nhà tâm thần học vì chúng ta là con người. Chúng ta không theo kịp những đe dọa to lớn, phức tạp và diễn biến chậm. Phản ứng theo bản năng của chúng ta là thờ ơ, chớ không hành động. Nghịch lý đó ở trong trí của tôi trong suốt thời gian trở lại ĐBSCL thần thoại và trù phú của Việt Nam, một đồng bằng sũng nước rộng bằng Thụy Sĩ. Đây là nơi sinh sống của 20% dân số 92 triệu người Việt Nam và đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi thay đổi khí hậu và nhân tai, dường như do việc xây đập không ngừng nghỉ trên thượng nguồn sông Mekong.

Samuel Johnson từng nổi tiếng khi nói rằng “không có gì gây ấn tượng cho bằng sắp sửa bị treo cổ”. Đã 9 năm kể từ khi nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới xem ĐBSCL như là một trong những nơi trên hành tinh bị đe dọa nghiêm trọng bởi mực nước biển dâng. Nếu ở nơi khác, tôi tưởng tượng, tôi có thể cảm thấy sự khẩn trương. Tôi sẽ tìm trước những biện pháp thích ứng.

Tôi đã sai. Các bộ trong Chánh phủ Việt Nam, chánh quyền địa phương, chuyên viên ở các trường đại học và tổ chức quân sư Việt Nam, chuyên viên của Ngân hàng Thế giới, Ngân hàng Phát triển Á Châu và các chánh phủ ngoại quốc: tất cả đang đưa ra những kế hoạch và chánh sách. Vấn đề là phải lựa chọn những ý tưởng tốt nhất, có quyết định thích hợp và tìm tài nguyên cần thiết để thực hiện một cách chặt chẽ và đúng lúc.

Mọi việc cuối cùng có lẽ đã đến, tôi kết luận sau khi nói chuyện với một số quan chức địa phương, giáo sư, phóng viên và nông dân vào giữa tháng 6. Không ai phủ nhận thực tế của vấn đề. Nhiều người còn liên kết câu hỏi làm thế nào với thay đổi khí hậu với những tranh luận trước đây về những cách tốt nhất để canh tác tốt hơn và nhiều hơn.

Một số người nói chuyện với tôi mong rằng Chánh phủ mới của Việt Nam sẽ tiết lộ chiến lược của Chánh phủ vào cuối năm 2016. Họ hy vọng Hà Nội sẽ làm đúng. Việt Nam là một quốc gia độc đảng. Khi một chánh sách được chấp thuận và truyền xuống, rất khó để thay đổi đường lối. Tuy nhiên, nếu các biện pháp không hợp lý cho 13 tỉnh của ĐBSCL, các đại diện đảng/nhà nước/địa phương có thể không thi hành. Ở Việt Nam, rất thường thấy những viên chức thiếu lương tâm, thực hiện những biện pháp của Hà Nội theo cách thông thường, không có trách nhiệm, và sau cùng, không có kết quả.

Vì nguy cơ rất cao, giả sử rằng chỉ có một câu trả lời đúng: trong vài tháng sắp tới, Hà Nội sẽ chấp thuận một kế hoạch tổng thể để thích ứng và giảm thiểu thiệt hại cho 13 tỉnh ĐBSCL, và các tỉnh đủ hài lòng để thực hiện nó. Ít hơn thế sẽ là một kết quả thảm khốc.

Sự thịnh vượng mong manh

Cao độ trung bình của ĐBSCL cao hơn mực nước biển không quá 2m. Hầu hết rất thích hợp để trồng lúa. Nông dân cũng trồng cây ăn trái và dừa và nuôi tôm cá. Thu hoạch của họ phong phú nhờ có lũ lụt hàng năm và hệ thống kinh rạch chằng chịt, đập và cống.

Đó là một môi trường được kiến tạo cao, một xã hội được thủy lợi hóa hiện đại dựa trên thâm canh và cơ sở hạ tầng phản ánh lũ lụt, xâm nhập của nước mặn, giao thông thủy và ngư nghiệp, và cung cấp đủ nước ngọt cho thủy nông [?]. Dĩ nhiên, không phải lúc nào cũng thế. Khi những người Việt đầu tiên định cư ở ĐBSCL cách đây 300 năm, họ đương đầu với địa hình thay đổi bởi gió mùa, bão tố, thủy triều và lũ lụt hàng năm của sông Mekong. Các quan lại triều đình, và sau đó là các kỹ sư thuộc địa người Pháp, đã huy động hàng ngàn người tiên phong để đào kinh dẫn thủy và thoát thủy. Theo thời gian, công việc xây dựng cơ sở hạ tầng được cơ giới hóa. Nhiều thập niên chiến tranh làm chậm việc thuần hóa ĐBSCL, nhưng ngay trong những năm “Chiến tranh Chống Mỹ (American War)” cũng có cải cách ruộng đất và du nhập cái gọi là “lúa thần kỳ (miracle rice)” – một giống lúa có thể cho gấp đôi năng suất nếu có đủ nước, phân và thuốc trừ sâu.

Các viên chức miền Bắc vào Nam sau khi chánh quyền miền Nam sụp đổ năm 1975 có ý định cải cách nông nghiệp theo kiểu Xô Viết, như họ đã làm ở Đồng bằng sông Hồng ở miền Bắc. Tuy nhiên, tập thể hóa không mang lại kết quả. Nông dân không chăm sóc những thửa ruộng hợp tác xã giống như họ chăm sóc hoa màu trên đất riêng của họ. Mười năm sau, Hà Nội thừa nhận thất bại của kế hoạch tập trung, tái phân phối đất nông nghiệp và cho phép kinh tế tư nhân hoạt động cùng với các công ty quốc doanh.

Những cải cách gọi là “đổi mới” này đã đưa đến sự phát triển kinh tế đáng ngạc nhiên cho Việt Nam trong ¼ thế kỷ. Đối với ĐBSCL, tiền cho vay và viện trợ từ các quốc gia Tây Phương tài trợ cho việc sửa sang và nới rộng cơ sở hạ tầng thủy lợi. Sự du nhập các loại lúa cao sản, nới rộng diện tích trồng lúa và chú trọng vào việc trồng hai mùa, và nhiều nơi, ba mùa khiến cho sản lượng lúa gia tăng nhanh chóng, từ 7 triệu đến 24 triệu tấn mỗi năm. Việc Việt Nam hội nhập vào hệ thống thương mại toàn cầu mở rộng thị trường cho lúa gạo và các nông sản mới – đặc biệt là tôm và cá tra nuôi trong ao hồ.

Dĩ nhiên là có những hoài nghi về tính bền chắc (sustainability) của sự thịnh vượng chưa hề có này. Một số nhà khoa bảng thắc mắc về sự khôn ngoan của việc tập chú không ngừng vào việc độc canh lúa. Họ nói rằng trong những vùng không còn bị ngập lụt hàng năm, cần phải có một số lớn phân hóa học và thuốc trừ sâu để duy trì sản lượng. Nhiều nông dân than phiền rằng Công ty Lương thực miền Nam của nhà nước hưởng lợi từ việc buôn bán lúa gạo của họ trồng. Khi nền kinh tế lương thực của quốc gia chuyển từ khan hiếm qua dư thừa, Hà Nội vẫn tiếp tục chú tâm đến “an toàn lương thực (food security)” – có nghĩa là, ở ĐBSCL, dành riêng hơn ½ đất canh tác cho việc trồng lúa – càng ngày dường như càng lỗi thời.

Nhưng, khi sản lượng lương thực và xuất cảng tăng hàng năm, có thể tưởng rằng thịnh vượng sẽ thường trực với ĐBSCL. Chỉ mong rằng những cảnh báo của các nhà nghiên cứu thay đổi khí hậu, các đập khổng lồ đang được xây cất ở thượng lưu, và lợi tức thấp triền miên của nông dân trồng lúa sẽ không bao giờ đến.

Cồng báo động: tương lai đã đến

Đã nhiều năm, Dương Văn Ni và các công sự ở Đại học Cần Thơ đã cảnh báo mọi người có quan tâm đến những thay đổi của ĐBSCL. Dữ kiện đã có và có tính thuyết phục.

Vào một buổi chiều giữa tháng 6, khi mưa mùa đập trên mái tôn của quán cà phê ở gần trường, Giáo sư (GS) Ni chỉ cho tôi trường hợp (scenario) mà nhân viên của DRAGON (Delta Research and Global Observation Network (Hệ thống Quan sát Toàn cầu và Nghiên cứu Đồng bằng)) đã thực hiện và trình bày với vô số cử tọa. Nó kết hợp hơn 100 năm dữ kiện khí hậu và thủy học với hệ thống GIS (geographic information system) và dữ kiện viễn thám do Cơ quan Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (U.S. Geological Survey (USGS)) cung cấp.

Không có một vùng đồng bằng nào – không phải cửa sông Ganges, sông Nile hay sông Mississippi – dễ bị tổn thương hơn cửa sông Mekong đối với những ảnh hưởng thay đổi khí hậu được tiên đoán. Mực nước biển dâng 1 m được dự đoán vào cuối thế kỷ 21st, mọi thứ khác giống nhau, sẽ dời chỗ từ 3,5 đến 5 triệu người. Nếu mực nước biển dâng lên 2 m, và nếu không có những biện pháp đối phó có hiệu quả, khoảng 75% dân số 18 triệu của ĐBSCL sẽ phải dời lên chỗ cao hơn.

GS Ni nói, lượng mưa vào đầu mùa mưa năm nay đã giảm đáng kể, và sẽ có nhiều mưa vào cuối mùa. Đỉnh lũ của sông Mekong giảm 1/3 kể từ năm 2000. Nước từ thượng nguồn chứa ít phù sa để bồi đắp vùng ngập lụt. Khối lượng nước ngọt giảm trong khi mực nước biển dâng cao. Điều nầy khiến cho nước mặn xâm nhập càng ngày càng sâu vào các cửa sông và vùng đất ngập nước ven biển trong mùa khô.

Mô hình của khuynh hướng hiện nay cho thấy nhiệt độ trung bình của ĐBSCL sẽ tăng trên 3 oC vào cuối thế kỷ này. Lượng mưa hàng năm sẽ giảm trong nửa thế kỷ đầu, và sau đó sẽ tăng cao hơn mức trung bình của thế kỷ 20th. Vùng ngập lụt trong mùa thu không thay đổi nhiều, nhưng lũ sẽ không kéo dài.

Mọi thứ khác như nhau, năng suất lúa sẽ tụt giảm khi nhiệt độ tăng lên [?]. Mưa nhỏ trong những tháng đầu của mùa mưa là một thách thức cho sự khéo léo của nông dân. Mực nước biển dâng và lưu lượng của sông giảm sẽ là một thử thách nghiêm trọng cho hệ thống đê biển. Bờ sông và bờ biển ĐBSCL đã vỡ vụn; và nó sẽ tăng tốc. Nông dân không có khả năng đối phó sẽ di cư về phía bắc để tìm việc làm trong ngành kỹ nghệ và xây cất.

Chưa hết. Ở slide 70 (trong số 86 slides) của phần trình bày DRAGON, sự chú ý được chuyển sang việc xây cất đập ở thượng lưu đối với cơ chế thủy học của ĐBSCL. Đối với Trung Hoa, Lào và Thái Lan, tiềm năng thủy điện của sông Mekong dường như là một cơ hội phát triển không thể cưỡng lại được. Có thể tất cả các đập mà họ dự trù sẽ không được xây ngang sông chánh Mekong. Dù có một vài hay nhiều đập, ảnh hưởng của chúng đối với nông nghiệp của Việt Nam và Cambodia sẽ rất tiêu cực. GS Ni, các cộng sự của ông ở Đại học Cần Thơ, và chuyên viên ở các tổ chức khác ở miền Nam đã gióng tiếng cồng báo động trong nhiều năm. Chuỗi đập là mối nguy hiểm gần và dễ thấy hơn, và hiển nhiên thay đổi khí hậu thì không thể dừng được.

Phần trình bày của DRAGON kết thúc với lời kêu gọi hành động. Tương lai ảm đạm nhưng không phải tuyệt vọng nếu những chiến lược thích ứng và giảm thiểu thiệt hại thích hợp được đề ra. Cái mà ĐBSCL cần là: phát triển bền và chắc (sustainable development) dựa trên nền tảng hữu hiệu của an toàn nguồn nước, an toàn lương thực và an toàn xã hội.


Sơ lược về tác giả

David Brown là viên chức ngoại giao từng làm việc ở Đại sứ quán Mỹ tại Sài Gòn trước năm 1975. Sau đó, ông là nhân viên Bộ Ngoại giao Mỹ ở một loạt nước Đông Nam Á khác. Ông rời nhiệm sở năm 1997 và nay được đánh giá là một chuyên gia về Đông Á cũng như những vấn đề năng lượng quốc tế. David Brown từng trở lại Việt Nam triển khai các dự án giáo dục, bảo tồn môi trường trong nửa cuối của thập niên trước và hiện vẫn đi lại thường xuyên giữa Việt Nam và Mỹ. Ngoài ra, ông còn là tác giả của nhiều bài viết phân tích về tình hình biển Đông và về vấn đề thời sự ở Việt Nam trên tờ báo Asia Times, Asia Sentinel, East Asia Forum, China Economic Quarterly, Asianomics, Foreign Affairs và Yale Global.

B.Y.Đ.
Dịch giả gửi BVN